Amund Grimstad

TEATER

«Den stygge»
Nordland Teater
Av: Marius von Mayenburg
Omsett av: Jørgen Norheim
Regi: Stef De Paepe
Scenografi, lys og kostyme: Amber Vandenhoeck og Renée Faveere
Med: Kristoffer Hjulstad, Linda Mathisen, Julie Sofie Reite og Stein Elvestad

Ein satirisk og tidsaktuell fabel om kva jakta på den perfekte utsjånaden kan føre til.

Den tyske dramatikaren Marius von Mayenburg set ofte eit kritisk, humoristisk og absurd skråblikk på kvardagsfenomen til både lått, attkjenning og ettertanke. Kroppspress og jakta på ein perfekt utsjånad har eskalert dei siste åra, og folk legg seg villig under kniven. Alt i 2007 skreiv von Mayenburg eit satirisk drama som sette eit skarpt søkeljos på fenomenet. «Den stygge» (Der Häßliche) hadde norgespremiere på Det Norske Teatret i 2010, og det er den gode omsetjinga Jørgen Norheim gjorde den gongen som Nordland Teater nå nyttar i si oppsetjing.

Ingeniøren Lette (Kristoffer Hjulstad) har utvikla ein revolusjonerande sterkstrømskontakt som skal presenterast på ein kongress. Litt overraskande er det at assistenten hans (Stein Elvestad), som ikkje har bidratt med mykje, skal gjere presentasjonen. Lette forstår lite av det, før sjefen hans (Linda Mathisen) etter mykje om og men fortel han det ho trudde Lette for lengst hadde forstått. Han er rett og slett for stygg til å vere i stand til å selje noko som helst. Når kona hans (Julie Sofie Reite) må vedgå at han er så lite tiltalande at ho berre ser han i det eine auget, og aldri i andletet, forstår Lette at utsjånaden han har vore fortruleg med heile livet, ikkje er brukbar. Han let seg overtyde til ein operasjon, og sjølv om legen er ein sjarlatan, blir resultatet uventa vellukka. Og suksessen følgjer. Kvinnene ligg flate for han, og i særleg grad den 93-årige eigaren av verksemda som vil kjøpe og produsere kontakten. Ho har sjølv vore gjennom eit utal operasjonar, er sprengkåt, og Lettes sjef meiner han må gi etter for den rike gamle damas attrå for å trygge salet av kontakten.

Så populær blir utsjånaden til Lette at alle vil sjå slik ut. Ettersom kirurgen ser ein gullkanta leveveg, men ikkje har så stort repertoar, blir det raskt ei heil rekkje menn som er til forveksling lik Lette. Kva skjer med identiteten din når du er prikk lik alle andre? Og når alle er like vakre, er det ikkje lenger Lette, men den som er billegast, som får arbeid og oppdrag. Med treffsikkert blikk og gjennom absurde, komiske, men likevel lett attkjennelege situasjonar, syner von Mayenburg oss kapitalens og medias nådelause jag etter det perfekte. Narsissismen blir leiande religion, og menneskeleg identitet er den store taparen.

Sjølv om dramaet har mange aktørar, har von Mayenburg understreka at det er skrive for fire skodespelarar der Lette er den einaste som spelar seg sjølv heile tida. Det vesle ensemblet gir oss eit strålande ensemblespel og greier på utmerka vis å gå ut og inn av roller utan kostymeskift, men berre med små brot. Gjennom tidvis ulike spelestilar gir dei oss eit mangefasettert menasjeri. Kristoffer Hjulstad syner oss på overtydande vis utviklinga frå den heilt vanlege ingeniøren som med ny utsjånad opplever både suksess og fortviling gjennom miste av eigenverd og identitet. Stein Elvestad har ei neddempa og diskré framtoning som assistenten til Lette, og som sonen til den rike dama. Julie Sofie Reite er Lettes kone, den rike, gamle dama og legeassistenten. Ho er heilt infam som den sprengkåte rynkefrie 93-åringen samstundes som ho gir godt liv til både kona og legeassistenten. Men det er Linda Mathisen som er den store komikaren i rollene som kirurgen og Lettes sjef. Med presis timing, godt kroppsspråk og komisk fingerspisskjensle tek ho det heilt ut utan å vere i nærleiken av overspel.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 20. april 2026.)

KOMMENTAR

«Skorpionens spill – I skyggen av Roblox»
Riksteatret i samarbeid med Teater Ibsen
Av: Frode Gjerløw og Håkon Dalsbø
Regi: Frode Gjerløw

Når Riksteateret og Teater Ibsen framstiller hemn og deepfake som akseptabel oppførsel på nettet, må det vere lov å stille dei nokre spørsmål om kva for signal dei med dette vil sende ungane, og for den del også til foreldre og lærarar.

Gaming er blitt ein stor og viktig del av barne- og ungdomskulturen. For dei fleste i vaksenverda er dette eit felt der vi er heilt blanke. Det er difor fortenestefullt at samtidsdramatikarar og teatera tar opp temaet, både for å vere relevante for ungdomsgenerasjonen, men også fordi dette fenomenet tar så stor plass, og førebels er ganske uregulert.

For to år sia sette Riksteatret i samarbeid med Teatret Vårt og Hålogaland Teater opp «Det mørke fortet – et minecrafteventyr» basert på eit manus av Frode Gjerløw og Håkon Dalsbø. Det var nærast som gaming forma som teater. Det er delte meiningar om det var godt teater eller ikkje, men det trefte midt i målgruppa og resulterte i at for ein gongs skuld var det ungane som måtte forklare foreldra kva oppsetjinga handla om, og ikkje omvendt.

Nå har dei same to forfattarane skrive eit stykke som i større grad er teater om gaming enn teater forma som gaming. Det heiter «Skorpionens spill – I skyggen av Roblox» og er ein samproduksjon mellom Riksteatret og Teater Ibsen. Framsyninga hadde premiere i Nydalen 19. februar, og fram til 8. juni er ho på turné rundt i landet.

Eg såg oppsetjinga på Orkanger rett før påske. I utgangspunktet skulle eg ikkje melde henne, men eg reagerte så sterkt på innhaldet og kva stykket såg ut til å ville seie til barn og unge, at eg fann det rett å skrive ein kommentar. Dette er altså ikkje ei teatermelding, men ein kommentar og nokre grunngjevne spørsmål til Riksteatret og Teater Ibsen.

RESYMÉ
Eit stutt handlingsresymé kan vere på sin plass for å forstå kva eg reagerte på. Framsyninga handlar om 12 år gamle Gaia som bur åleine med faren sin, Vidar, som er lærar. Ho er bestevenninne med Amalie som er forelska i Axel. Axel er ein 15 år gamal rikmannsson, Vidars elev, skulens kjekkaste, og etter kvart syner det seg at han er meir enn kynisk og nærast sjukeleg opptatt av å bli rik. Gaia har laga eit spel som har fått mange brukarar, og det har ho tent 60 000 kroner på. Axel går difor i kompaniskap med Gaia for å utvikle eit nytt spel som han meiner dei skal tene millionar på. Men Axel er som sagt kynisk, bidreg ikkje med noko sjølv, lurer Gaia trill rundt og får henne til å gi han dei 60 000 ho har på bok. I tillegg trugar han Gaia med å dele private bilde av henne (som Amalie truleg har gitt han) om han ikkje får det som han vil. Men Gaia let seg ikkje overvinne så lett, og som ein hemn og for å øydeleggje for han, legg ho inn deepfakes (manipulerte og særs kompromitterande bilde av Axel) i spelet. Og så vinn sjølvsagt vår vesle heltinne, Gaia. Og skurken Axel får som fortent. Eller er det så enkelt?

I utgangspunktet, og innhaldsmessig, er dette kanskje som dei fleste slike helte- eller heltinneforteljingar, og i alle fall dei som er frå USA. Men er det likevel greitt? Eg meiner innhaldet i denne framsyninga er etisk høgst tvilsamt, og eg reagerer på at det openbert ikkje har blinka ein einaste varsellampe korkje i dei to teatera som står bak eller i dei mange meldingane som i ettertid er skrivne i aviser og på nett.

IKKJE HEILT LOGISK
Forteljinga har ein del logiske brester. Teater er ikkje røyndom, så med både «Pippi Langstrømpe» og musikalen «Matilda» i bakhovudet, får vi bere over med at 12 år gamle Gaia er eit geni når det gjeld spelutvikling, og at ho har tent heile 60 000 på dette. Litt verre er det at ho ser ut til å ha full råderett over pengane utan å måtte spørje faren som den næraste føresette. Norsk lov fastset at det er først som femtenåring at du fritt kan disponere over pengar du sjølv har tent. Men eg får vere raus å seie at dette også får gå på kontoen for kunstnarleg fridom ettersom det er fiksjon. Litt forvirrande signal til ungdomen er det likevel.

ALDERSGRENSE FOR SOSIALE MEDIUM
Som spelutviklar og gamar er Gaia sjølvsagt godt skulert i det digitale sjølv om ho berre er 12 år. Men så vidt eg veit, er det tilrådd aldersgrense på 13 år for ein del sosiale medium, som mellom anna Tik Tok. Og regjeringa arbeider for at det skal bli ei lovfesta grense på 15 år. I den grad Riksteatret har sett nokre avgrensingar for denne produksjonen, har dei skrive i førehandsomtalen at framsyninga er laga for litt større barn, og at ho ikkje passar for barn under 6 år. Det må jo tyde at ungar på 8 til 12 år absolutt er i målgruppa. For foreldre som slit med å halde ungane frå skjermbruk generelt og sosiale medium spesielt, er det difor eit ganske dårleg signal at denne tolvåringen, som om det var den naturlegaste ting av verda, nyttar seg av sosiale medium utan at alderen hennar i det heile blir stilt spørsmål ved eller problematisert. Korleis skal foreldra kunne forklare si restriktive haldning når heltinna på teater openbert får lov?

HEMN OG OUTING
Alt eg har skrive over kan sjølvsagt forsvarast med at dette er teater og fiksjon og ikkje røyndom, sjølv om signala det sender ikkje akkurat er den hjelpa mange foreldre ser etter i ein vanskeleg digital kvardag. Men det verste for meg, var likevel det som blir ståande som del av framsyningas moral. Ja, – Axel er ein dritsekk. Han lurte Gaia, loppa henne for pengar, og han truga med å leggje ut private bilde av henne. Det er sjølvsagt ikkje akseptabelt, og det forstår alle. Men er Gaias svar på denne uretten dermed grei? Ho tar rett og slett hemn, og ho gjer det ved å leggje ut falske og kompromitterande bilde av Axel.

Eg trudde at hemn, eller «auge for auge og tann for tann» var ein gamaltestamentleg straffereaksjon vi for lengst har lagt bak oss. I amerikansk litteratur og drama er nok framleis hemna ein viktig del av strafferettspleia, men her i landet er ikkje hemna lenger sett på som ein akseptabel reaksjonsmåte. Eg blei difor ganske overraska over at Gaias hemn over Axel blir presentert utan atterhald og openbert som ein grei måte å reagere på mot urett.

Endå verre er kva som gjer at Gaia til slutt vinn. Ho legg ut «deepfakes», falske bilde av Axel som ein integrert del av spelet ho har laga. Også dette blir presentert som heilt akseptabelt, og utan atterhald. Med ein verdssituasjon der sanninga er den store taparen, og i ei tid då nettrolla florerer, er det ei kjempeoppgåve for foreldre, føresette og lærarar å fortelje ungane kva som er akseptabelt og ikkje, og ikkje minst lære dei å oppføre seg på nettet. Då finn eg det etisk særs problematisk at heile landets Riksteater, utan noka form for problematisering eller atterhald, presenterer hemn, outing og deepfake som ein grei måte å løyse problem på.

INGEN VAKSNE HEIME?
Eg har gått gjennom teaterets førehandsomtale der det også er med intervju med regissøren og dramatikaren Frode Gjerløw og ein artikkel av psykologen Line Marie Warholm. Det einaste eg har funne om desse etiske spørsmåla frå Gjerløw, er at han seier: «Det vi er mest opptatt av er å skildre det sosiale spillet mellom barn, om å ta ansvar for egne handlinger». Då må ein spørje om outing og hemn er ein grei måte å ta ansvar for eigne handlingar på?

Og Warholm er for så vidt innom tematikken når ho seier: «der det ikke finnes regler, der må vi både lage og håndheve dem. Når vi voksne unnlater å ta ledelsen, er barna fritt vilt for hverandre. Det er vår oppgave å beskytte barna mot bøllene, men det er også vår oppgave å oppdra barn som ikke plager og utnytter hverandre». Men ho seier ikkje eitt ord om at det i denne framsyninga ser ut til å vere det stikk motsette som er moralen, – at det er greitt å plage ein annan når vedkomande har plaga deg først.

I tillegg til grundig førehandsomtale frå teateret si side, er «Skorpionens spill – I skyggen av Roblox» meld i fleire aviser og medium. Eg har tilgang til tre av dei. Aftenpostens Hilde Østby er særs begeistra og viser seks av seks mogelege poeng, men seier ikkje eitt ord om det etiske. Karen Frøsland Nystøyl i NRK er ikkje så begeistra og trillar ein firar, men heller ikkje ho har ei einaste innvending mot det etiske i framsyninga. Det har heller ikkje Silas Gitmark Evensen i Periskop.

Uavhengig av kva meldarar måtte meine om spel, scenografi, dramaturgi og alt anna som er med på å gjere ei teaterframsyning, finn eg det høgst overraskande at ingen av teatermeldarane stiller spørsmål ved kva denne framsyninga fortel ungane om kva som er rett og gale. Og eg finn det endå meir overraskande at ingen ved Riksteateret eller Teater Ibsen ser ut til å ha reagert på innhaldet.

SKAL TEATER VERE BARNEOPPDRAGING?
Det er mogeleg eg er ein sur gamal mann som korkje forstår nettet eller ungdomskulturen. Eg meiner det er sjølvsagt at det ikkje skal vere eit moralpoliti som avgjer kva som kan setjast opp på norske scener. Politisk ukorrekt teater er ikkje berre greitt, men faktisk langt meir spennande enn barneoppdragande framsyningar med ein moral i beste Margrethe Munthe-tradisjon. Men då må det setjast i ein samanheng så ungane forstår kva bodskapen er. Er dette berre tull og tøys? Er det eit artig og litt karikert oppgjer med autoritetar? Eller er det noko som er laga for at ungane skal kunne reflektere og diskutere i etterkant? Denne framsyninga gjer ingen av delane. Alle forstår at Emil i Lønneberget ikkje er vondsinna. Og eg trur ikkje at det er mange ungar som meiner det er ok å la vere å gå på skulen etter å ha sett ei framsyning om Pippi. Men i «Skorpionens spill – I skyggen av Roblox» blir det utan noko atterhald framstilt som heilt akseptabelt å svare på ein urett med same mynt og vel så det. Når dei fleste foreldre og føresette slit med å lære ungane om nettvett og akseptabel oppførsel, er det ganske problematisk at teateret presenterer ei heilt motsett løysing. Difor må det vere lov å spørje dei ansvarlege på Riksteateret og Teater Ibsen om dette er eit medvite val og i så fall kvifor? Eller om dei rett og slett ikkje har sett problemet og tenkt tanken?

TEATER

«KAUK»
Rosendal Teater
Av og med: Magnus Myhr
Tekst: Jørgen Strickert
Kunstnarleg katalysator: Terje Tjøme Mossige
Rom og lys: Elisabeth Kjelldahl Nilsson
Koreografi: Magnus Myhr
Komponist: Ingvild Langgård
Kauk- og lokkelærar: Synnøve Brøndbo Plassen

Eit oppkome av ei leiken, humoristisk og upretensiøs framsyning der alvoret heile tida ligg på lur.

Magnus Myhr (f. 1985) er dansar, koreograf, skodespelar og songar frå Klæbu, ei bygd som nå er innlemma i Trondheim. Han har ein omfattande CV, hovudsakleg som koreograf og dansar. I 2014 debuterte han med sin første eigenproduksjon, «Jeg satt på en stein og så utover havet», som var ei både sår og livsbejaande oppsetjing om oppvekst i eit lite samfunn der alle gutane spela fotball, medan han sjølv var skeiv og ville spele Hedda Gabler. Det var ei personleg og forrykande framsyning som ga frampeik om kva vi kunne vente oss av dette multitalentet. I 2018 følgde han opp med framsyninga «I det fjerne, Troja» der han med metaforar frå den greske antikken utforska mykje av dei same emna.

Nå har Myhr tatt tematikken vidare, og samstundes er det mykje som tyder på at han er blitt tryggare på eigen identitet og det meste i livet. Mange er det vel som kan ha lyst til å hyle ut, eller kauke når livet smiler til deg, eller når raseriet tek overhand. Og det er det Myhr gjer. Nå vil han berre kauke og danse. Framsyninga «KAUK», som hadde urpremiere på Rosendal Teater i Trondheim, er blitt ei sprudlande og særs mangefasettert framsyning, naivistisk i forma, litt feelgood, men med ei mengd politiske undertonar.

Det heile tek til i foajeen der Myhr dukkar opp iført ei t-skjorte, ei trong hudfarga truse, og med ei lang, tova kremmarhuslue på hovudet. Han flørtar vilt med publikum og tar til med ulike lokkar før vi flyttar oss inn i teatersalen. På ei nake scene der Myhr berre har ein blå Ikea-pose og ei pappeske han nyttar som krakk, dreg han, som ein Espen Oskeladd, opp ulike remediar frå posen; Eg fann, eg fann! Slik held han fram med ein okarina han spelar på, han syng, og han les trøyste- og ventedikt for oss, han dreg referansar frå «Sagaen om Isfolket» og det mytiske i antikkens Theben til forbanninga med å kle seg i tweed (!) før han både dansar og ikkje minst lokkar. Alt medan han leikar seg med og sjarmerer publikum i dette overflødigheitshornet av ei framsyning.

Teksten, som både er små dikt og aforismar og like mangfaldig som oppsetjinga, er skriven av Jørgen Strickert. For dei som hugsar NRK sitt humorprogram «Hallo i uken» der Strickert var både forfattar og programleiar, er det lett å kjenne att, og sjølvsagt gle seg over, den politiske satiren og den særeigne humoren.

Framsyninga har mykje integrert dans, eller kanskje rettare koreografert rørsle, men mot slutten legg Myhr inn eit større og langt meir ekspressivt danseinnslag der det berre er å slappe av og ta til seg inntrykka og der det også er mogeleg å lese inn mørkare og meir alvorlege undertonar.

Som tittelen indikerer, er det kaukinga til Myhr, med både det livsbejublande og det skeive raseriet, som heile tida bind framsyninga saman og som ligg der som ein raud tråd. Og dette er så avgjort ikkje hyling og kauking slik kvar og ein av oss kan finne på. For Myhr har fått solid hjelp og bistand frå ein av dei fremste ekspertane på området. Synnøve Brøndbo Plassen er, trass i at ho berre er 29 år gamal, ein særs merittert folkemusikar og songar med kongepokal frå landskappleiken i 2024, og med ein diskografi der dei tre platene hennar har sanka to nominasjonar og ein spelemannspris. I denne produksjonen har ho vore kauk- og lokkelærar for Myhr. Med hans gode songstemme som råstoff er det blitt leikne og melodiøse improvisasjonar rundt tradisjonelle ku- og sauelokkar, og ein artig parafrase over den Trondheimske folketonen «Alle mann hadde fota». Kombinasjonen samtidsdans, skeivt raseri og dyrelokk er ikkje det vanlegaste i norsk scenekunst, men i dette oppkomet av ei framsyning, får Magnus Myhr det til verkeleg å fungere. Det er upretensiøst, leikent og humoristisk, men alvoret og raseriet ligg der likevel heile tida.

(Framsyninga blir vist på Black Box i Oslo i tida 23. april til 2. mai.)

(Meldinga stod i Klassekampen tysdag den 24. mars 2026.)

TEATER

«For lukkede dører»
Trøndelag Teater, Studioscena
Av: Jean-Paul Sartre
Omsett av: Elisabeth Thams
Regi: Lea Fedida Claussen
Scenografi og kostyme: Maya Livingstone
Lysdesign: Magnus Hjortlund og Eivind Myren
Lyddesign: Thordis Ivarsdottir
Med: Ingrid Bergstrøm, Hans Petter Nilsen, Sunniva Du Mond Nordal og Thomas Jensen Takyi

Ei velregissert oppsetjing om vårt sjølvpålagde helvete når vi gjer oss avhengige av stadfesting frå andre i staden for å stå for eigne val.

Jean-Paul Sartres (1905-1980) eksistensielle einaktar «For lukkede dører» («Huis Clos») frå 1944 er rekna som eitt av førre hundreårets sentrale drama. Norgespremieren var alt i 1946, og seinare er det blitt oppført ei rekkje gongar her i landet, men berre ein gong dei siste 25 åra. Når Trøndelag Teater nå vel å setje det opp att, er det fordi samtida vår har gjort det meir aktuelt enn på lenge. Nok ein gong er det naudsynt å stille spørsmål ved menneskas ansvar og reelle valfridom, og om korleis blikket frå andre gir oss ei kjensle av tap av fridom og å bli overvaka.

Tre menneske hamnar i eit lukka rom som dei raskt forstår er helvete. Det er ein plass utan skjærseld og fysiske pinsler, men der dei konfronterte med sine eigne løgner og dei to andre sine fordømmande blikk, i staden opplever eit psykologisk helvete som dei sjølve er med på både å skape og forsterke. Det kjende sitatet «Helvete er dei andre» er mantraet frå dette dramaet. – Det er ikkje mi skuld, – det er alle dei andre! Nådelaust, men ikkje utan humor, kler Sartre av dei tre menneska, løgnene deira og sjølvbildet. Det indre helvetet dei opplever, er kva som skjer når dei heile tida er avhengige av stadfesting frå dei andre og slik gir opp høvet til å ta eigne frie val.

Trøndelag Teater har for tida eit talentprogram dei kallar «Regiløftet» der to unge regissørar er valde ut til å få hjelp til å utvikle seg til etter kvart å kunne stå for større hovudsceneoppsetjingar. Lea Fedida Claussen er ein av dei. Ho er utdanna ved Den Danske Scenekunstskolen i København i 2025. «For lukkede dører» er hennar regidebut, og resultatet er meir enn lovande. I staden for eit tradisjonelt lukka rom, har ho, saman med scenograf Maya Livingstone, vald å legge handlinga til eit plastforsøpla kystlandskap. Det opnar med at tenaren (Thomas Jensen Takyi) som ein slags vaktmeister dreg frå sceneteppet og avslører ei scene på scena. Ein innramma glasvegg med kystlandskapet nærast som eit prospektkort bakom. Det er eit typisk titteskap som tydeleg signaliserer at dette er teater og ikkje røyndom. På dei forsøpla svaberga mellom glasveggen og havet står tre stivna menneske som saltstøtter. Ein for ein blir dei vekte til liv. Det er Garcin, (Hans Petter Nilsen), ein aktivist og pasifist. Det er den posttilsette Ines (Ingrid Bergstrøm), og det er Estelle (Sunniva Du Mond Nordal), ei sjølvopptatt overklassekvinne.

Tenaren gir dei litt informasjon om det nye tilværet deira før dei nokså fortvila freistar å kome seg ut ved å kaste plastsøppel, isolasjon og anna rek på glasveggen. Men det er sjølvsagt fåfengt. Så går dei i staden laus på kvarandre. Alle er dei sjølvrettferdige og utan forståing for kvifor dei har hamna her. Før dei lag for lag, under dei andre sine blikk, må vedgå at det nok er gode grunnar til at dei er der dei er likevel. Det som vidare driv dramaet framover er dramatiske og tidvis heftige samtalar og interaksjon mellom dei tre.

Lea Fedida Claussen har vald å gjere dei tre menneska litt meir outrerte enn det teksten legg opp til, og samstundes som dette regigrepet synleggjer rollene utan at dei blir overspela, gir det også framsyninga mykje god og forløysande humor. I dette helvetet som er meir ein tilstand enn ein plass, blir vi presenterte for eit klaustrofobisk, litt surrealistisk og intenst kammerspel med gode, tydelege og overtydande rolletolkingar. Det er eit presist samspel der dei tre verkeleg går kvarandre på nervane og slik skapar det helvetet dei eigentleg vil unngå og ut av. Sjølv om replikkane og orda er det sentrale, er spelet tidvis ganske fysisk. Men når det verkeleg dreg seg til i det mest heftige, har Claussen på vellukka vis vald ei stilisert form som nok ein gong understrekar at dette er teater og ikkje realisme.

Etter ei stund finn Garcin ut at havet berre er ei kulisse, og bak den viser det seg at staden, eller tilværet, kanskje har ein utgang likevel. Ein elevator som syner at dei er på underetasje 666, ein symboltung bibelsk referanse, kan kanskje få dei ut? Ein etter ein freistar dei å ta heisen, men ombestemmer seg i siste liten. Dette er eit sentralt element som i denne oppsetjinga blir litt uforløyst. For på same tid som ho blir føreseieleg, er det ikkje noko i handling eller tale som fortel kvifor dei tre vel å bli.

«For lukkede dører» er blitt ein overtydande regidebut der Lea Fedida Claussen har laga ei framsyning som er stram i forma, velspela, og som med ein god porsjon humor bak det klaustrofobiske greier å seie noko vesentleg om tida vi lever i.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 23. mars 2026.)

TEATER

«Helvete»
Studentersamfundets Interne Teater KUP, Sitatet, Studentersamfundet i Trondhjem
Av: Erlend Loe
Dramatisert av: Agnes Cecilia Scheel Melin
Regi: Agnes Cecilia Scheel Melin
Scenografi og kostyme: Petter Rikheim Benonisen
Med: Selma Schøyen Løkken, Emilio Lombardo, Mia Helene Johnsen, Thomas Fillingsnes Olesen, Sigrid J. Herseth, Agnete Skår, Astrid Bjerkmo, Maja Eldevik og Agnes Cecilia Scheel Melin

Med senka skuldrer og låge forventingar kan resultatet ofte bli overraskande bra.

Studentersamfundets Interne Teater (SIT) har i ei tid halde på med eit konsept-teater dei kallar «KUP». Det står for Kunst under press. Konseptet er at produksjonen skal ha stutt prøvetid, minimalt budsjett og at rammene skal vere ganske frie. Prosjektet har til nå stort sett gått under radaren min, men eg fekk sett «Weltschmertz 2225» i februar i fjor. Det var kanskje ikkje det mest typiske, for her hadde studentane fått profesjonell skrive- og regihjelp av Arturo Scotti, skodespelar ved Trøndelag Teater. Med «Helvete», som er den siste produksjonen, har dei laga alt utanom originalmanuset sjølve.

Utgangspunktet er romanen «Helvete» (2019) av Erlend Loe som Agnes Cecilia Scheel Melin har dramatisert til ei lita framsyning på berre dryge halvtimen. Melin har også regien og spelar i tillegg i ensemblet. Ein roman fortetta til ein halvtime, rekordstutt prøvetid og få fysiske remediar som scenografi og anna å stø seg på, set store krav til både regi og aktørar. Men resultatet synte at det kanskje ikkje gjorde det likevel. Meir om det etter kvart.

Historia, for dei som ikkje har lese romanen, er at Rakel (Selma Schøyen Løkken), tobarnsmor som nærmar seg middagshøgda, blir dumpa av mannen som finn seg noko yngre. Ikkje ei heilt uvanleg setting, for å seie det forsiktig. Ho må ut av villaen med stor hage, og finn seg etter kvart eit rekkehus med ein ørliten hageflekk. Så blir livet delt opp i partals- og oddetalsveker avhengig av når ho har ungane og ikkje. Saknet etter noko anna er til stades, men korkje vindrikking eller date-appar gir ønska resultat. Når våren kjem, tek ho til med å ordne den vesle hageflekken, og der ho grev for eit blomsterbed, finn ho ei luke, og under den ei trapp som fører, – ja lukt til helvete! Der er det fleire besøkjande, og Rakel kjøper seg klippekort og blir med på omvising. I helvete er det litt av kvart å sjå og møte. Mellom andre treff ho sjefen sjølv, Satan (Emilio Lombardo), og under over alle under, (eller ettersom vi er «der nede», er det kanskje rettare å seie under under alle under?), så oppstår det søt musikk og Rakel og Satan finn kvarandre. Meir skal eg ikkje røpe anna enn at det med dette er duka for absurde innslag der Satan slett ikkje er så verst medan systera hans, Gud, ikkje alltid er like god. Eit typisk Erlend Loe-univers med andre ord. Surrealistisk humor innpakka i ei naivistisk uttrykksform.

I Sitatet, som er Samfundets black box, står det nokre møbel langs sidene, og det heng ein duk på bakteppet. Det er alt. Og som ei blanding av forteljarteater og forsiktig dramatisering får vi presentert Rakels historie. Når det er behov for ein sofa eller eit anna møbel, blir den bore inn, og flytta vekk att etter bruk. For utan Selma Schøyen Løkken som er Rakel og Emilio Lombardo som er Satan, spelar dei øvrige sju i ensemblet både forteljar og alle andre roller i eit forbausande saumlaust opplegg der logistikken med sceneskift, møblering og ulike aktørar på sena er imponerande. Når nokon skal vere ungar, tek dei berre på seg ei topplue som dei tek av att etter bruk, og slik går dei sju ut og inn av eit utal roller som om det skulle ha vore tretti aktørar på scena og ikkje to pluss sju.

Når ein korkje har tid eller råd til å lage scenografi, øve spel og replikkar eller byggje dramaturgi, må ein improvisere og ta ting på sparket. Då må du ta kjappe val, men erfaringa til dei fleste er at det intuitive førstevalet vårt ofte er ganske fornuftig. Om vi har betre tid, nyttar vi gjerne den til å finne ut at alle dei andre måtane å gjere det på ikkje er så bra som førstevalet.

Å ta så raske val og å våge å stå for dei, set sjølvsagt krav til aktørane, men på same tid er kontrakten mellom scene og sal at dette er skapt under press og difor ikkje fikst ferdig. Hjå publikum er forventingane til spel, replikkar, scenografi, og dermed til det heile, difor ganske låge, om ikkje nærast fråverande. Vi får det vi får, og slik er det. Det veit også dei ni på scena. Difor er det ingen som pretenderer. Det blir spela med særs låge skuldrer. Om nokon snublar eller gløymer ein replikk, så gjer det ikkje noko. Og kanskje nettopp difor er det heller ingen som snublar eller gløymer replikkar. For når du ikkje må ta deg på tak, så slappar du av og kan gi litt faen. Eg har sjeldan sett SIT levere så avslappa spel som i denne framsyninga, og visste ein ikkje betre, kunne ein tru at spesielt dei to i hovudrollene hadde hatt langt meir prøvetid og instruksjon.

Likevel er det sjølvsagt at slikt ikkje blir til av seg sjølv. Det må vere dyktige folk i alle ledd. Og det vesle som Agnes Cecilia Scheel Melin har lagt inn av regi, dramaturgi og mogeleg personinstruksjon, må også ha vore gjort på grunnlag av særs kresne val.

Oppsetjinga av «Helvete», og med det mitt første verkelege møte med «Kunst under press», var ei særs god oppleving, og eg ser fram til fleire slike.

TEATER

«Draum om hausten»
Teatret Vårt
Av: Jon Fosse
Regi: Tatu Hämäläinen
Scenografi og lysdesign: Jakob Oredsson
Kostymedesign: Vilde Pettersen
Maske: Signe Becker
Komponist: Tatu Rönkkö
Med: Conrad James McLean, Johanna Mørck, Kjersti Sandal, Herman Bernhoft og Anette Sissener Amundsen

Ei poetisk og bilderik framsyning som appellerer til fabulering om dei store spørsmåla i tilværet.

På ein regntung haustdag møtest Mann (Conrad James McLean) og Kvinne (Johanna Mørck) på ein kyrkjegard. For mange år sia hadde dei to eit forhold, men så har han gifta seg og fått ein son, og ho har flytta frå heimbyen. Møtet deira er tilsynelatande tilfeldig, men båe ber på løynde draumar, og har truleg vore her fleire gongar i håp om kanskje å møtast. Samtalen mellom dei to er attkjenneleg og med både varme og humor avdekker Jon Fosse i «Draum om hausten» gamal kjærleik og undertrykt lengt. Dei veit båe at dette ikkje er greitt, og dei både vil og vil ikkje.

Så er vi på kyrkjegarden att nokre år seinare i samband med at bestemora til Mann skal gravleggjast. Der møter vi Mor (Kjersti Sandal) og Far (Herman Bernhoft) som er spente på om Mann kjem. Då forstår vi at han har gått frå kona og sonen og busett seg saman med Kvinne. Kontakten med foreldra, ekskona og sonen er broten. Gjensynet, og ikkje minst foreldras møte med Kvinne, blir langt frå hjarteleg, og betre blir det ikkje når ekskona Gry (Anette Sissener Amundsen) også dukkar opp, og samstundes kan fortelje at sonen Gaute er på sjukehus. Det blir fleire møte, for Gaute dør, og etter kvart også Far og Mann. Alle i dette universet er på veg mot det endelege, slik Fosses drama er ein tilbakeskodande refleksjon over døden. Og dermed også over livet. Var dette alt? Kva gjer vi med kvardagen, kjærleiken, og alt det andre som fyller den stutte tida før døden finn oss alle?

Teatret Vårt i Molde har henta inn den finske regissøren Tatu Hämäläinen for denne produksjonen. Han har dei siste åra sett opp både «Medea» og «Scener fra et ekteskap» ved det same teateret, to særs gode oppsetjingar med eit særeige scenespråk. Slik er det også denne gongen. «Draum om hausten» er blitt oppført ei rekkje gonger sia urpremieren i 1999. Dei fleste oppsetjingane eg har sett har vore framført ganske teksttru og realistisk, og utan mykje staffasje eller fysisk spel. Hämäläinen har vald ei anna tilnærming og tatt dramaets tittel på ordet. For både gjennom scenografi, kostyme og masker blir det vanskeleg å skilje kva som er draum, røyndom, det hinsidige eller her og nå. Det gjer framsyninga meir poetisk, fabulerande og reflekterande og der vi som publikum blir inviterte inn i draumeverda der både haust og kyrkjegard kan vere symboltunge metaforar.

Scenografien til Jakob Oredsson er eit stort ope rom med eit opplyst rektangel som ein manesje der handlinga skjer. Men på sidene, som fort kan representere ein annan dimensjon, skjer det også mye. Det er ikkje alltid like forståeleg, men til å undrast og fabulere over der nokre av personane kan verke meir hinsidige enn reelle. Kostymedesignen til Vilde Pettersen, og ikkje minst dei gåtefulle maskene til Signe Becker, byggjer opp under det same drøymande universet.

Conrad James McLean er relativt nyutdanna, og rolla som Mann er den første berande rolla eg har sett han i. I opningsscena set han og Johanna Mørck verkeleg standarden for denne framsyninga der dei på leikent og overtydande vis gir oss eit nølande møte, ein spennande og attkjenneleg dialog, mykje underliggjande humor i den alvorlege, og eigentleg eksistensielle samtalen som etter kvart får dampande erotiske undertonar. Herman Bernhoft har fått mindre å spele på, men er tydeleg og klår som ein overberande Far. Og Anette Sissener Amundsen som ekskona Gry, er ikkje heilt av denne verda, korkje i påklednad eller uttrykk. Ho minner meir om eit gjenferd som heimsøkjer Mann og hans samvit, enn eit verkeleg menneske.

Like mykje som dette handlar om livet og døden, og om sakn, og håp, handlar det også om forholda mellom menneska og alt det usagte. Og her er tolkinga Kjersti Sandal gjer av Mor formidabel. På elegant vis er ho både intrigant og infam, grensande til det vondskapsfulle. Ho gir oss ei kvinne blotta for sjølvinnsikt. For ho vil jo berre vel når ho i alt det indirekte og usagte plasserer ei mengd bebreidande kilar mellom Mann og Kvinne. Vi er ikkje alltid så gode med kvarandre, og det er ikkje lett å vere menneske.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 16. mars 2026.)

TEATER

«Doktor Armauer Hansen»
Den Nationale Scene, Marinehagen
Av: Stig Amdam
Regi: Stig Amdam
Scenografi og kostyme: Tora Troe
Lysdesign: Arne Kambestad
Med: Karl-Vidar Lende, Stine Robin Eskildsen, Tormod Løvold, Kjersti Elvik, Susann Bugge Kamberstad, Pål Rønning, Irene Waage, Reny M. Gaassand Folgerø, Lars Henrik Aarnes, Jonas Fuglevik Urstad, Harald Ottesen Nødtvedt mfl.

Armauer Hansens forskingsgjennombrot som viste at lepra korkje gjekk i arv eller var Guds straffedom, er vel verd eit drama, men denne oppsetjinga vil for mykje til at ho lukkast.

Spedalsksjuka, eller lepra, har til alle tider vore sjukdomen til dei utstøytte. På slutten av 1800-talet var det lite att av den i Norge, men på vestlandet hadde den klort seg skikkeleg fast. I Bergen var det til saman om lag 500 pasientar på fleire store institusjonar. Ein av dei fremste forskarane på området var overlegen Daniel Danielssen (1815-1894). Han meinte å ha ført prov for at sjukdomen var arveleg. Difor heldt ein dei sjuke isolert slik at dei ikkje skulle kunne formeire seg. I 1868 tilsette Danielssen den yngre legen Gerhard Armauer Hansen (1841-1912) som assistent på Pleiestiftelsen nr. 1 og Lungegårdshospitalet. Hansen fekk ikkje teorien om det arvelege til å stemme, og meinte at lepra i staden var smittsam. Gjennombrotet kom i 1873 då han gjennom mikroskopet oppdaga leprabasillen. Dette var eit internasjonalt vendepunkt i læra om bakteriar og smitte, og arbeidet hans danna også grunnlag for moderne patologi og epidemiologi. Men Armauer Hansens bruk av dyreforsøk i forskinga ga han ikkje ønska resultat. Så i 1879 poda han lepramateriale inn i auget på den 32 år gamle pasienten Kari Spidsøy utan hennar samtykke. Det blei opprør på sjukehuset, saka blei meld, og året etter blei Armauer Hansen frådømt stillinga si som lege ved Pleiestiftelsen, men han fekk halde fram med forskinga. Slik blei han den første som blei dømt for uetisk forsking i Norge.

Lepra blir ofte kalla «Hansens sjukdom» og Armauer Hansen er ein av Bergens store søner. Dramatikaren, skodespelaren og regissøren Stig Amdam har difor skrive dramaet «Doktor Armauer Hansen» om mannen, forskinga hans, – og fallet. Den Nationale Scene i Bergen er for tida i eit nomadisk eksil på grunn av oppussing, så framsyninga blir vist i Marinehagen Amfi, eit lokale som i utgangspunktet ikkje er laga for teater. Det har scenografen Tora Troe løyst førebiletleg ved å gjere scena til eit stort, kaldt ope rom, nøkternt og sterilt, og slik fanga mykje av atmosfæren frå leprainstitusjonane. Amdam let oss følgje den femtenårige Kari Spidsøy (Stine Robin Eskildsen) frå ho som konfirmant oppdagar utsletta og blir innlagd på sjukehuset der syster hennar alt har vore ei tid. Så møter vi den unge, ambisiøse Armauer Hansen (Karl-Vidar Lende). Han får jobb hjå Danielssen (Tormod Løvold). Ein viktig person er også den myndige sjefssjukepleiaren (Kjersti Elvik). Alle desse fire leverer framifrå og overtydande rolletolkingar, og særleg gnistrar det av diskusjonane mellom dei to forskarane. Karl-Vidar Lendes oppgjer med dei som meinte at lepra var Guds straffedom, er i tillegg ei lita framsyning i framsyninga.

Vi følgjer forskinga og livet på sjukehuset som ein stor sosial roman. Den ulike årsaksforståinga til Danielssen og Hansen er gitt mykje plass. Her er det den unge sanningssøkjaren som set seg opp mot gamle autoritetar og etablerte sanningar, og i tillegg blir svigerson til den gamle. Danielssen let seg etter kvart overtyde og blir ein av pådrivarane for at Hansen skal gjere sine uetiske eksperiment.

Stig Amdam har også regien, og i framstillinga av det komplekse forholdet mellom dei to forskarane, er han på sitt beste. God er også miljøskildringa frå institusjonen der ein stundom nesten kan kjenne luktene. Finalen med eksperimentet der ein pasient blir gjort til eit dehumanisert forskingsobjekt, og spørsmålet om kva ein kan gjere i tenesta til «det gode føremålet», er også sterkt formidla. Sjølv om eg personleg meiner Amdam kunne ha dvelt litt meir ved dette temaet.

For problemet til denne framsyninga er at ho vil så alt for mykje og ikkje greier å konsentrere seg om det viktigaste. Amdam har som dramatikar gjort grundig forarbeid, men som regissør har han ikkje vore kresen nok i valet av det han skulle presentere. I staden for eit tett drama om lepraens historie på vestlandet, om forskingsgjennombrotet og om lege-etikk og pasientrettar, er det blitt ei vareoppteljing av likt og ulikt. Stundom underhaldande, men sprikande og retningslaust slik at ein etter framsyninga lurer på kva Amdam eigentleg har ønska å fortelje.

(Meldinga stod i Klassekampen torsdag den 12. mars 2026.)

TEATER

«Heimert»
Turnéteatret i Trøndelag
Av: Rasmus Rohde og Ane Aass
Regi: Ane Aass
Scenografi: Gjermund Andresen
Med: Karianna Sommerro, Jon Vegard Hovdal og Tore B. Granås

Varmt og humoristisk, men kanskje vel upretensiøst om ulike sider ved ruskulturen.

Frå inntak av rusmiddel via naturlege endorfinar til rein eufori har menneska til alle tider rusa seg. På godt og vondt er rusen ein viktig del av kulturhistoria vår. Turnéteatret i Trøndelag har difor latt Rasmus Rohde og Ane Aass skrive eit teaterstykke om ein del av ruskulturen som ser ut til å vere i ferd med å døy ut. Heimebrenning, eller heimert som ein seier i Trøndelag, var fleire stadar å sjå på som husflid, og mange i min generasjon har hatt sitt første møte med alkoholen gjennom kaffidokter eller karsk på grendehuset.

I «Heimert» møter vi den aldrande bonden og enkemannen Alf (Tore B. Granås) som held til på eit slite gardsbruk der han kosar seg med litt heimeavla i kaffien. Han har ramla og skadd seg, og sonen Lars (Jon Vegard Hovdal) kjem heim for å hjelpe faren før det offentlege trør til. Lars har flytta til Oslo, blitt urban kjendis med eige vinmerke. Så kjem den 17 år gamle Silje (Karianna Sommerro) som heimehjelpsvikar. Ho er treningsnarkoman og overambisiøs på eigne vegner. Her er tre personar som på tre ulike vis veit å ruse seg. Men er den eine rusen meir aktverdig enn den andre?

Gjermund Andresens scenografi er ein kreativ, men litt absurd framstilling av gardsbruket, og som på ikkje heilt vellukka vis kontrasterer realismen i spelestilen. Lag for lag avdekker regissøren Ane Aass historiene bak dei tre personane, deira løynde sider, og ikkje minst bakgrunnen for det vanskelege forholdet mellom far og son. Men trass i mange tunge bakteppe, er dette først og fremst ein varm komedie, proppa med heimert-humor i beste rorbua-stil. Tore B. Granås får briljere som eit oppkome i slike historier der nokre er bevisst kleine medan andre er hysterisk artige. Ideen til rammeforteljinga er god, men sjølve historia blir stundom litt føreseieleg. Det gjeld særleg rolla til sonen Lars. Gjennom godt spel greier Jon Vegard Hovdal likevel å gjere han litt meir mangefasettert. Karianna Sommerro er særs truverdig som den unge strevaren som etter kvart forstår at livet faktisk er til for å levast. Dei tre på scena utfyller kvarandre godt, det er presist samspel, replikkane sit laust og eg vil tru at mange vil kjenne seg att.

«Heimert» kunne nok ha bora litt djupare, men er likevel blitt ei upretensiøs, lun og humoristisk framsyning som er særs underhaldande.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 9. mars 2026 men med både overskrift og ingress som var langt meir negativt ladd enn det eg hadde skrive.)

TEATER

«Metamorfose»
Studentersamfundets Interne Teater (SIT), Sitatet
Av: Franz Kafka
Omsett av: Øyvind Berg
Dramatisert av: David Farr og Gísli Örn Garðarsson
Regi: Eirun Asting-Kjesbu
Scenografi: Ingrid Valaker
Kostymedesign: Gisken Amble
Med: Filip Giertsen Øigarden, Rakel Vada, Jakob Eiklid, Emma Landsem Kjelvik og Solveig Smestad

Kva gjer vi med det uforståelege og dei som fell utanfor? Om dette handlar den siste produksjonen til SIT.

Studentersamfundets Interne Teater (SIT) set seg stadig store kunstnarlege mål. Franz Kafkas surrealistiske univers er ikkje det enklaste å ta tak i, men på Samfundets black box, biscena «Sitatet», har SIT nå presentert «Metamorfose» på eit vis som i hovudsak greier å formidle det meste.

Forfattaren Franz Kafka (1883-1924), tyskspråkleg, men fødd i Praha var utdanna jurist, og blir, trass ein ikkje alt for stor produksjon, rekna som ein av førre hundreårets viktigaste forfattarar. Hans dels sjølvbiografiske absurde historier om utanforskap har gitt namn til eit omgrep dei fleste nyttar, utan at dei har lese noko av han, som når dei seier at «det er heilt Kafka» i tydinga absurd eller uforståeleg. Dei to mest kjende litterære verka hans er romanen «Der Prozess» («Prosessen») som blei utgitt posthumt i 1925 og novella «Die Verwandlung» («Forvandlingen») frå 1915.

SIT har tatt tak i den siste og nytta dramatiseringa som David Farr og Gísli Örn Garðarsson gjorde for Nationaltheatret i 2012, og i Øyvind Bergs omsetjing. Av ein eller annan grunn har dei kalla framsyninga «Metamorfose», som er den engelske nemninga, medan den norske omsetjinga er «Forvandlingen». Men det får vere ein bagatell i denne samanhengen.

Forteljinga går ut på at den unge handelsreisande Gregor Samsa (Filip Øigarden) ein dag vaknar opp og er blitt eit insekt. Gregor bur saman med foreldra sine og systera Grete (Rakel Vada). Faren (Jakob Eiklid) har gått konkurs og mora (Emma Landsem Kjelvik) er sjukeleg. Så Gregor arbeider seint og tidleg for å brødfø familien. Arbeidet har gått på helsa laus, og kanskje er det dette som er årsak til forvandlinga? Når han blir eit insekt, kan han framleis høyre og forstå dei andre, men for dei blir talen hans berre uforståelege ulydar. Inn i denne vesle familien kjem også Gregors sjef, ein lege og ein mogeleg leigebuar, alle spela av Solveig Smestad.

Foreldra finn den nye Gregor fråstøytande medan Grete er meir forståingsfull og freistar å gi han mat og ta vare på han. Men etter kvart blir han dehumanisert og tingleggjort ikkje berre av foreldra, men også av Grete. Slik det ikkje er uvanleg å forhalde seg til alle som er annleis både for hundre år sia og i dag. Og ettersom det er stor skilnad på ein ting og eit menneskeliv, går det ikkje så bra med Gregor. I dette ligg det eit hav av ulike tolkingshøve, og korkje Kafka, eller SIT for den del, legg så altfor tydelege føringar. Men opninga, som tek seg opp att i finalen, tyder på at same kor forferdeleg tilværet er, så er det likevel business as usual, og trivialitetane som tel.

På biscena Sitatet er scenografien til Ingrid Valaker enkel, men illustrerande. Det er familiens vesle univers, Gregors soverom og familiens spisestue, skilde med ein vegg med dør, men open mot salen. I tillegg blir det nytta nokre videoprojeksjonar og skuggebilde. Regissøren Eirun Asting-Kjesbu har valt ein stilisert spelestil der aktørane, med litt unntak for Gregor og Grete, blir meir representantar for haldningar enn heile menneske. Og spelet er i stor grad frontalt der dei snakkar nesten vel så mykje til salen som til kvarandre. Saman med det grå og nøytrale der fargar er fullstendig fråverande, gir regien det heile eit kaldt preg som både allmenngjer og umenneskeleggjer handlinga. Alt dette fungerer fint og dreg i same retning. Med unnatak av Filip Øigarden som verkeleg imponerte i Molières «Den innbilt syke» for eit år sia, og som også deltok i UKE-revyen i haust, har eg ikkje sett nokon av dei andre fire tidlegare. Øigarden har ein ro og eit nærvær som gjer tolkinga hans av Gregor neddempa, lett fortvila, og særs god. I denne ikkje heilt realistiske presentasjonen av det surrealistiske, har han ikkje fått eit insektkostyme, men ei svartare klesdrakt enn dei andre, og eg vil tru at sjølv dei som ikkje kjenner historia frå før, forstår poenget.

Rakel Vada har fått litt meir empati å spele på enn dei tre andre, og blir lenge eit humant bindeledd mellom den fortvila broren og dei avvisande vaksne, men til slutt blir det også for mykje for henne, kanskje litt for brått og umotivert? Jakob Eiklid, Emma Landsem Kjelvik og Solveig Smestad er i regien gitt meir symbolske roller enn personar av kjøt og blod, særleg når dei alvorstunge og litt teatralsk vender seg mot publikum. Det fungerer faktisk ganske godt, og i dette ligg det også mykje humor som er med på å løyse opp alt det svarte.

Framsyninga er består av ein handfull ulike scener eller tablå, og som blir avbrotne av at lyset blir sløkt. Desse sceneskifta er ikkje like elegant utført, og her har oppsetjinga eit forbetringspotensial. «Metamorfose» er bygd på ei novelle, og varer berre ein dryg time. Men framsyninga går litt i eitt og på det jamne, og kunne kanskje ha fått litt strammare dramaturgisk tilarbeiding. Men alt i alt kjem SIT nok ein gong brukbart frå det, og det med eit stykke og eit tema som ikkje er av det enklaste. Og i tillegg med aktørar som etter det eg forstår i hovudsak representerer eit generasjonsskifte. Slikt står det respekt av.

TEATER

«Vinternatt»
Campus Røstad, Levanger
Av: Julia Sørensen
Regi: Amanda Tunsberg
Scenografi: Julia Sørensen
Lysdesign: Jon Olav S. Gulbrandsen
Komponist og musikar: Hans-Ole Sponberg Hansen
Med: Julia Sørensen

Ei poetisk framsyning om ei togreise og eit tap, men som på grunn av litt for mange tema blir noko uforløyst.

Det gror i underskogen, og stadig dukkar det opp nye ville vekstar i ferd med å odlast til å bli noko meir. Eit nytt bekjentskap for meg er kunstnarduoen Kniv & Gaffel, beståande av skodespelaren Julia Sørensen og musikaren og komponisten Hans-Ole Sponberg Hansen. Med framsyninga «Vinternatt» debuterer Sørensen også som dramatikar. Framsyninga hadde premiere på Caféscena på Centralteateret i Oslo i januar, medan eg såg den på Campus Røstad på Nord universitet på Levanger. Så vidt eg har forstått, skal den attende til Oslo og Centralteateret rett over påske.

Eg veit lite om Julia Sørensen anna enn det eg har lese meg til, – at ho er rundt 30 år, utdanna på Nord, at ho i tillegg til å vere skodespelar også er låtskrivar og vokalist, har medverka i ei rekkje ulike produksjonar, både på Oslo Nye og HauT, samt at ho var med i TV-serien «Harald og Sonja». Men framsyninga «Vinternatt» er mitt første møte, og det er også første gongen ho presenterer noko ho har skrive sjølv.

I eit amfi i kvitt der golvet er dekt av eit kvitt rektangulært dekke sit musikaren og lydbildeprodusenten Hans-Ole Sponberg Hansen på eine kortsida medan publikum sit på båe langsidene. Vi er openbert i eit vinterlandskap, og settinga er ei (eller fleire) togreiser mellom Oslo S og Bodø, ein tur som tek 16 timar og 46 minutt, og som snor seg gjennom og over noko av det finaste landet har å by på, også når det er kledd i vinterskrud. Dette blir umåteleg vakkert synleggjort i opningsscena der Sørensen let eit lite batteridrive leiketog ta seg gjennom vinterlandskapet, mellom anna forbi det ho (og eg er heilt samd) meiner er eitt av dei vakraste stasjonsbygga i landet, Kongsvoll på Dovrebanen, teikna av Erik Waldemar Glosimodt. Samstundes som det vesle toget tøffar seg gjennom vinteren, blir bildet av fjellandskapet det går gjennom, projisert på golvet. Det er vakkert, poetisk og ein fin ouverture til det som kjem.

Julia Sørensens alter ego heiter Johanne, og er tvilling. Ho veks opp med broren Bror i eller i nærleiken av Oslo. Dei er openbert nært knytte til kvarandre, men samstundes både like og ulike. Etter vanleg skulegang flytter Bror til Bodø, og kontakten blir mest på telefon, eller meir via uendeleg mange telefonsvarar. I Bodø kjem Bror i kontakt med ein person som nesten kan verke som ein guru eller sjaman, tar til å dra på lange fjellturar, og blir til slutt tatt av eit snøskred. Framsyninga handlar i stor grad om sorgreaksjonen til Johanne og korleis ho gjennom ei togreise og hunden Under freistar å bearbeide tapet av broren.

Hovudsaka i forteljinga er nok traumet etter tapet av broren, men ho er også innom kvantefysikk og slik sett mykje undring om universet, altet og vår eksistens. Vi får også ei rekkje opplevingar av déjà vu. I tillegg er det mykje filosofering, og nokre med halvreligiøst innhald, over vår plass i verda. Tarjei Vesaas blir fleire gongar sitert på at «kvart menneske er ei øy», og om dette gjer Johanne seg mange tankar, (utan å kome inn på at John Donne tre hundre år tidlegare sa det motsette, – at «no man is an island»).

Åleine på scena, trygg med stoffet, og ofte i nært samspel med publikum som rett som det er må ta seg av hunden hennar, presenterer Julia Sørensen denne undrande, fabulerande og stundom også humoristiske og i stor grad mangefasetterte historia. Og nettopp i det mangefasetterte ligg framsyningas største problem. Det blir, i alle fall for denne meldaren, alt for mange tema som det ofte er vanskeleg å få tak på kvar for seg, og samstundes sjå at heng saman. Regien kunne ha vore langt strammare, for det heile blir noko sprikande og uforløyst. Det er synd. For framsyninga har så mange lyriske og poetiske kvalitetar, særleg gjennom musikken til Hans-Ole Sponberg Hansen og slik den spelar saman med og illustrerer handlinga, samt dei små vakre og nesten naivistiske togturane, som like gjerne kan vere ei indre reise som ein tur gjennom eit projisert vinterlandskap.