Amund Grimstad

TEATER

«Matilda»
Trøndelag Teater, Hovudscena
Av: Dennis Kelly og Tim Minchin basert på boka av Roald Dahl
Omsett av: Ragnhild Risnes
Regi: Kjersti Haugen
Scenografi: Katrin Bombe
Kostymedesign: Åse Gjerstad
Koreografi: Trine Kjøsnes og Mina Skjervheim (RAW dansestudio)
Lysdesign: Eivind Myren
Musikalsk leiar: Åsmund Flaten
Med: Anna Josefine Laugen Robson/Kaia Wik, Tor Ivar Hagen, Natalie Grøndahl Tangen, Karl Bekele Steinland, Ragnhild Risnes, Ingrid Myhre Løvik, Patrick Hilmar Ingvaldsen, Daniel Mauricio, Fabian Heidelberg Lunde og Maria Pontén

«Matilda» er ein underhaldande og humoristisk familiemusikal, litt ujamn, men med speleglade ungar som gjer meir enn halve opplevinga.

Romanen «Matilda» frå 1988 er ei av mange bøker der Roald Dahl skriv frå barnas synsstad, men om det litt makabre og uhyggelege, og der ungane er heltane og dei vaksne fullstendig stupide. Hovudpersonen er den sju år gamle Matilda, ei uvanleg skarp, og særs litterært kunnig jente som i tillegg har magiske evner. Ho er ein intellektuell Pippi Langstrømpe, ei superjente som etter kvart får med seg dei andre ungane og gjer opprør mot dei dumme og vonde vaksne. Romanen blei filmatisert i 1996, og i 2010 kom musikalen, skrive av Dennis Kelly og med musikk og songtekstar av Tim Minchin. Den blei raskt ein stor verdssuksess. Folketeateret i Oslo hadde Norgespremiere i 2022, og to år etter sette Rogaland Teater den opp. Laurdag var det premiere på Trøndelag Teater i regi av Kjersti Haugen.

Matilda, spela av tretten år gamle Anna Josefine Laugen Robson (alternerande med Kaia Wik) er ein uønskt unge. Foreldra hennar (Patrick Hilmar Ingvaldsen og Ingrid Myhre Løvik) er sjølvopptekne til det heilt monomane. Dei ønska seg slett ikkje eit barn, og i alle fall ikkje ei jente. Faren er ein luguber bilseljar som freistar å prakke gamle vrak på rike russarar, og mora er ein tanketom bimbo og dansar. Dei har ein son frå før (Fabian Heidelberg Lunde), og det får halde, særleg ettersom han er gut og minst like dum som foreldra. Mot absolutt alle odds veks Matilda likevel opp til å bli ei klok og velfungerande jente. Ho oppdagar biblioteket, ein oase der bibliotekaren (Ragnhild Risnes) blir hennar mentor. Sjølv om foreldra legg ned forbod mot bøker, har Matilda lese både Dickens og Shakespeare før faren i desperasjon sender henne til skulebenken der han håpar at den særs mannhaftige og vondsinna rektoren, Agatha Trunchbull (Tor Ivar Hagen), skal gjere livet surt nok for henne til at ho kjem på andre tankar enn litteraturen. Men på skulen får ho Miss Honey (Natalie Grøndahl Tangen) som lærar. Ho er omsorgsfull, empatisk og ser Matilda og alt ho står for.

Eg skal halde meg frå å fortelje meir, anna enn at ungane sjølvsagt gjer opprør mot rektoren, og at dette også er ei framsyning med mange lag der det er to parallelle historier som møtast i ein overraskande finale.

I Kjersti Haugens regi er det ungane som står i sentrum. Dei vaksne, med unnatak av bibliotekaren og læraren, er overspela og komiske pappfigurar. Og slik skal det vere. Haugen får fint formidla innhaldet i dei parallelle forteljingane, sjølv om det (utan at eg skal drive røpealarm) mangla litt på logikken i finalen. Personinstruksjonen av alle ungane er verkeleg imponerande. To lag på rundt dusinet kvar alternerer rollene som skuleelevar, og dei syng, dansar og spelar som om dei aldri skulle ha gjort anna. Fremst er Matilda som på premieren blei spela overtydande godt av Anna Josefine Laugen Robson. Dette er ei stor og heilaftans hovudrolle, og i røynda alt for omfattande for ein trettenåring. Men Robson greier det til fulle. Ho er til stades på scena nesten heile framsyninga, syng klokkeklårt og vakkert, dansar og har samstundes full kontroll på mimikken. Nokre av tablåa og songnumra med Matilda og læraren hennar er av framsyningas høgdepunkt. Det er også dei vakre og stiliserte akrobatiske danseinnslaga med Maria Pontén og Daniel Mauricio i den parallelle historia.

RAW dansestudio ved Trine Kjøsnes og Mina Skjervheim har gjort ein formidabel jobb med å koreografere alle ungane, og det er blitt fleire store og synkront formidla danseopptrinn. Åse Gjerstads mange flotte og fantasirike kostyme kontrasterer fint dei noko grå skuleuniformene. Og under leiing av Åsmund Flaten gir orkesteret eit godt avstemd tonefølgje. Men framsyninga har også eit vesentleg problem. Hovudscena på Trøndelag Teater er stor, og scenografien til Katrin Bombe greier ikkje å fylle henne i tilstrekkeleg grad. Det blir for glissent, og sjølv om det er mange aktørar, er dei fleste små, og det blir mykje transport og springing på scena. Eivind Myrens lyssetjing greier til ein viss grad å kompensere dette, men diverre ikkje nok.

Framsyninga brukar litt for mykje tid på å etablere historia i første akt, men etter pause går det verkeleg unna. Då er det fart og framdrift, og sjølv om den vonde rektoren er eit frykteleg monster, gjer motet til dei opprørske ungane og all humoren i stykket at det er openbert for dei yngste i salen korleis dette vil gå. «Matilda» er ei varm og underhaldande, men litt ujamn familieframsyning der tittelrolla og dei andre ungane på scena i seg sjølve er verd heile opplevinga.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 9. februar 2026.)

TEATER

«Takk for livet – en hyllest til Håkon Banken»
Teater Innlandet
Av: Sigmund Løvåsen
Tekster av Sigmund Løvåsen og Håkon Banken
Regi: Erik Ulfsby
Scenografi: Even Børsum
Kostymedesign: Ingrid Nylander
Musikkarrangement: Kjetil Bjerkestrand
Koreografi: Belinda Braza
Lysdesign: Mathias Lundgren
Med: Tone Oline Knivsflå, Knut Erik Engemoen, Ingrid Rusten, Hans Rønningen, Trond Augland og Anders Narum

Teater Innlandets hyllest til artisten Håkon Banken er ei varm lita framsyning, men også eit viktig brubyggjingsprosjekt.

For tida spelar Nationaltheatret «Sagaen om Isfolket» basert på Margit Sandemos romanar. Om tre veker set Turnéteatret i Trøndelag opp «Heimert», eit dykk ned i heimbrentkulturen. Og torsdag hadde Teater Innlandet urpremiere på «Takk for livet – en hyllest til Håkon Banken», dansebandmusikkens ukrona konge. Om det er ein trend, skal eg ikkje påstå, men teatera i Norge har openbert funne at det er kvalitetar og ein rikdom også i den folkelege subkulturen. I ein situasjon der verda er i ferd med å bli meir og meir polarisert, er det viktigare enn nokon gong at vi snakkar saman, ser og forstår kvarandre. Og det trur eg at «Takk for livet» på Teater Innlandet vil bidra til.

Håkon Banken (1949-2018) var født i Hof i Solør, vaks opp i pinserørsla og opptredde tidleg med gitar og fiolin på møter. Sytten år gamal braut han med religionen. Draumen var Sverige og å mekke bilar, og slett ikkje å bli plateartist. Men tilfellet ville at Arne Bendiksen fekk høyre eit kassettopptak med han, noko som resulterte i debutplata «Takk for livet» i 1977, og i åra fram til 2001 kom det femten album til. Utan marknadsføring, promotering eller konsertar selde han kassettar frå bensinstasjonar og daglegvarebutikkar, og det til den eine gullplata etter den andre. Songen «Riktige venner» frå 1980 blei ein internasjonal megahit med den danske artisten Jodle Birge i 1986. Musikken hans var etter måten enkel dansebandmusikk, men der andre song om kjærleik og bilar, var Banken også nådelaust ærleg om angsten og depresjonane sine, og skreiv om dette på eit enkelt, usminka og ope vis lenge før slikt blei vanleg. Fleire av songane er skrivne medan han var innlagd på psykiatriske institusjonar. Med desse tekstane trefte han ei nerve hjå lyttarane. Angsten hans gjorde at han var folkesky og ikkje våga å gi konsertar. Men historiene er tallause om alle dei som har funne hjelp og støtte i tekstane hans.

Det er denne arven Teater Innlandet har ønskt å løfte med framsyninga «Takk for livet – en hyllest til Håkon Banken». Basert på songane hans og mykje anna stoff, har Sigmund Løvåsen skrive eit varmt lite drama som i staden for å fortelje biografisk om Håkon Banken, gir oss eit gløtt inn i universet hans, og det miljøet han kom frå og skreiv for. Seks personar, kledde opp i stetsonhattar og boots er på veg til konsert med Banken i ein sekstitals Chevrolet. Konserten er sjølvsagt avlyst, så i staden gir dei seks oss ei rekkje tablå som i Erik Ulfsbys lågmælte regi på ulike vis illustrerer Håkon Bankens liv og songar, og kulturen rundt. Det heile er flott bunde saman av eit titals av songane hans i nye og ganske annleis arrangement av Kjetil Bjerkestrand.

Scenografien til Even Børsum er i utgangspunktet berre ei gatelykt, men så syner det seg at den gule Chevroleten er langt meir enn ein rekvisitt, og undervegs gir han rom for det meste, til slutt også sitt eige spegelbilde. Det er fikst gjort, og knyter samstundes kontakten til raggarmiljø og rånekultur. I bilen sit Jon Anders Narum på gitar og Trond Augland på rytmeinstrument og dei får hjelp av skodespelaren Hans Rønningen på tangentar. Både Rønningen og dei tre andre skodespelarane er habile songarar, og sjølv om det er lite danseband-aktig att i ein del av arrangementa til Bjerkestrand, gir dei oss såre og blå tolkingar som ligg nærare opp til det tekstlege innhaldet. Nokre av songane Tone Oline Knivsflå framfører er vakre og sarte døme på akkurat det. Ingrid Rusten tar stadige og humoristiske oppgjer med jålete og fisfine byfolk, men modererer innhaldet på eit forsonande vis i finalen der mantraet er at vi må sjå kvarandre, og at folk er jo bra folk. Og eitt av dei varaste og beste tablåa er ein framseteflørt mellom Ingrid Rusten og Knut Erik Engemoen, litt klein og keitete, men verkeleg til å kjenne seg att i. For Banken skreiv sjølvsagt også om kjærleik og bilar.

«Takk for livet» er ei varm framsyning som ikkje berre løfter ein for mange ganske ukjend artist. I tillegg er ho også ein brubyggjar mellom folk og kulturar i ei tid der vi må søkje samhald og ikkje polarisering. For meg var dette ei framsyning til å bli glad av.

(Meldinga stod i Klassekampen laurdag den 7. februar 2026.)

TEATER

«Forlis Bar»
Hålogaland Teater, Scene Vest
Av: Yngve Sundvor
Nordnorsk språkdrakt: Ragnar Olsen
Regi: Yngve Sundvor
Scenografi og kostyme: Arne Nøst
Lysdesign: Jon H. Paulsen
Lyddesign: Jim-Oddvar Hansen
Med: Guri Johnson, Ketil Høegh, Kristian Fr. Figenschow, Alexander Rindestu og Trude Øines

Aktuell problematikk, mykje god nordnorsk humor, men ei litt for outrert historie.

Kvelden før Statens vegvesen kalla inn til hastemøte i Tromsø med bakgrunn i dei mange utanlandske turistane som leiger bil utan å ha tilstrekkeleg erfaring med vinterkøyring, hadde Hålogaland Teater urpremiere på «Forlis Bar». Det er ein makaber farse om den aukande nordlys- og kvalsafari-turismen, kva han gjer med bustadmarknaden og trafikktryggleiken i landsdelen, og korleis han er i ferd med å øydeleggje Tromsøs eigenart. Timinga kunne ikkje ha vore betre.

Som sin første produksjon som nytilsett teatersjef på Hålogaland Teater, har Morten Kjerstad fått dramatikaren og regissøren Yngve Sundvor til å skrive eit drama som skulle fange både samtida og det spesifikt nordnorske. I «Forlis Bar» tek Sundvor oss til ein gamal, sliten bar i Tromsø, og namnet åleine peikar på at her går det mot havari. Jugendstilen scenograf Arne Nøst har nytta, tyder på at dette er ein gamal institusjon, men tida har openbert sprunge frå han. Vertinna Ingrid (Guri Johnson) har ikkje store klientellet att. Det er den tidlegare fiskaren Jørgen (Kristian Fr. Figenschow) og den litt frynsete advokaten Herman (Ketil Høegh). Av mangel på kontorlokale nyttar også den langt yngre Dennis (Alexander Rindestu) baren som skrivestove for sine draumar om å lage film. Utanom desse fire, er det berre ein og annan turist som forvillar seg inn i baren for å oppleve det eksotiske nord.

I byen har rykta begynt å gå om turistar som forsvinn, og det syner seg at dei tre eldre i baren, som alle er samde om at nok er meir enn nok når det gjeld turismen, har tatt saka i eigne hender. Som ein parafrase over Joseph Kesselrings morbide komedie «Arsenikk og Gamle Kniplingar» frå 1941, tek dei tre rett og slett livet av turistane og resirkulerer dei på kreativt vis. Kjellaren under baren byr på svarte løyndomar, og når Dennis uforvarande oppdagar dette, er gode råd dyre. Skal han involverast eller drepast? Dennis på si side får med dette ideen til eit fantastisk film-manus og held kjeft for å skrive dreiebok i sanntid.

Så ramlar Liv (Trude Øines), ein norskætta turist frå California, inn for å oppleve det autentiske. Når Herman fell for henne, og ho i tillegg er dels norsk, blir det vanskeleg å avgjere om ho skal drepast eller ikkje. Meir skal eg ikkje røpe, men her er det forviklingar, situasjonskomikk og ramsalt nordnorsk humor i stort monn.

Saman med lysdesignen til Jon H. Paulsen, og på eit sinnrikt og kreativt vis, opnar scenografien til Arne Nøst opp for elegante og overraskande saumlause skift mellom baren, kjellaren, bakrom og gata utanfor baren, ei løysing som gir rom for mange tablå. Dei fem på scena leverer tydelege og solide rolleprestasjonar. Alle kjenner komediesjangeren godt, timinga er perfekt, og dei turnerer den nordnorske humoren med fingerspisskjensle. Særleg får Kristian Fr. Figenschow her høve til å briljere som den noko akterutseglde, hjelpelause og forhutla Jørgen. Ragnar Olsens tilarbeiding til nordnorsk språkdrakt gjer framsyninga ekstra autentisk.

Trass i humor og godt spel kjem framsyninga likevel ikkje heilt i hamn. I alle slike farsar er det ein del føresetnadar ein berre må godta, men det finst ei tolegrense. Sundvors idé er god, men historia blir for outrert til at eg greier å godta henne, og om ikkje det gjer at framsyninga forliser, så gir det henne ei alvorleg slagside.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 2. februar 2026.)