MUSIKAL

«Cabaret»
MDD ved Stavanger Katedralskole, Bjergsted
Av: Joe Masteroff og Fred Ebb
Komponist: John Kander
Omsett av: Ragnar Olsen
Regi: Heidi Kristiansen
Scenografi: Elin Nagell Dahl
Kostyme: Elin Østerbø
Koreografi: Maria Røyneberg Pedersen
Musikals leiar: Knut Aabø
Kor og solistinstruktør: Sindre Fjetland Øgaard
Lysdesign: Sander Skarås Pedersen
Lyd: Sitraka Andrianaivoravelona
Orkester: Astrid Grong, Oliver Fluge James, Sonja Hebestreit, Ivar Sunde Hauge, Liv Dalland, Erik Strøm Wildon, Roman Drahanchuk, Aurora Holte Furuløkken, Johannes Jensen Undheim, Christian Ernst Hyldmo og Eirik Aase Nilssen
Med: Sondre Vervik Tou, Maren Vatinen Burgaard-Larsen, Albert Levent Bang Frantzen, Casper Matheus Sudmann-Nielsen, Eilin Hammonds Sveinall, Jørgen Saglien Gausel, Milan Sremcevic, Hedda Marie Taklo Dahle, Marton Stav Egge, Laurits Ramsland Jelsa og Emilian Wetteland Ørland
Øvrig ensemble: Adam Dybdahl Thornes Ekeli, Alva Gjerstad-Sørensen, Anoushka Gholkar, Avery Thomas Sandsmark Findlay, Eirik Aase Nilssen, Eiril Giljarhus, Eleni Bulteau, Elias Almås Hatlem, Elise Tumyr-Grasland, Elizabeth Anne Eva Robb, Emilian Wettelan Ørland, Erling Lunde Steinstø, Eva Lise Stangelo, Gun Lovise Tjeldnes Rørosgaard, Hedda Marie Taklo Dahle, Ilona Edel Annina Meringdal, Ingvild Søvik-Nerland, Isabelle Serine Ihle Sand, Jørgen Saglien Gausel, Karina Barka Amdal, Laurits Ramsland Jelsa, Leah Johanna Katharina Ascher, Lila Meeland Amundsen, Lily Jeannie Jones, Line Gilje Petterson, Linn Steinhaug Aasøy, Maren Vetaas-Høie, Mari Kristine Svensen-Krogstad, Marina Kanic-Abrahamsen, Marton Stav Egge, Mathilde Grude Grøholt, Nora Gratte, Pål Bugge Solvik, Pia Solberg Bjørnnes, Signe Bagwald Karoliussen, Tiril Haugstad Ueland, Tiva Bjørnevik Bryday, Vemund Fodstad Gourvennec, Vera Hansgaard Vassenden, Victoria Haugan og Vilde Dalva Revheim. Alle avgangselevar ved Musikk, dans, drama, ved Stavanger Katedralskole, Bjergsted

Ungdomane på musikk, dans og drama på Stavanger Katedralskole, Bjergsted har med oppsetjinga av «Cabaret» gitt oss ei gripande og velspela framsyning som er eit solid prov på kor ufatteleg kortsiktig det er å kutte i desse delane av utdanningssektoren.

Medan politikarar med sparekniv, kalkulator og berre med auge for kva som på kort sikt er «rekningssvarande» stadig gjer framlegg om å kutte i løyvingar til danningsskapande utdanning som folkehøgskular og MDD (Musikk, dans og drama) på vidaregåande skular, kjem det tydelege prov frå dei som dette vil gå utover at slikt er ein særs dårleg idé. Sist ute i denne dokumentasjonen er avgangselevane ved MDD-lina på Stavanger Katedralskole, Bjergsted. I desse dagar spelar dei musikalen «Cabaret», og det på eit vis som gir deg frysingar, gjer deg rørt, og samstundes glad og oppglødd på ungdomens og framtidas vegner.

Etter to og eit halvt års skulegang, skal eit sekstitals elevar syne kva dei er gode for, og i aulaen på Bjergsted spelar, syng og dansar dei skjorta av det meste. «Cabaret» er ein ikonisk og velkjend musikal som langt i frå er berre fart og underhaldning, men som i dag diverre er meir aktuell enn på lenge. Vi er i Weimarrepublikkens Berlin dit den amerikanske forfattaren Clifford Bradshaw (Albert Levent Bang Frantzen) dreg for å skrive ferdig si bok nummer to. På toget møter han den tilsynelatande hyggelege tyskaren Ernst Ludwig (Casper Matheus Sudmann-Nielsen) som tilrår husvære hjå Fraulein Schneider (Eilin Hammonds Sveinall). Der bur også tenestejenta Fraulein Staub (Hedda Marie Taklo Dahle) og eit par andre pensjonærar, den jødiske frukthandlaren Schultz (Jørgen Saglien Gausel) og den promiskuøse Fraulein Kost (Milan Sremcevic) som tener til livets opphald ved å tilby «tenester» for sjøfolk og marinegastar. Clifford blir også tilrådd å oppsøke Kit Kat Klub, ein klubb der alt er lov. Absolutt alt. Her rår Max (Emilian Wetteland Ørland) og den allstadnærverande konferansieren Emcee (Sondre Vervik Tou). Og her syng britiske Sally Bowles (Maren Vatinen Burgaard-Larsen) på eit vis som kan forføre den kaldaste stein.

Clifford oppsøkjer Kit Kat Klub alt første kvelden, og før han veit ordet av det har Sally Bowles flytta inn hjå han. I dette hedonistiske miljøet blir det festa og tura, medan bakteppet er eit ganske anna. Det er veksande nazisme, og medan brunskjorter og andre tek over gatene, går det til helvete på første klasse på Kit Kat Klub. Eit gryande romantisk forhold mellom husvertinna og frukthandlaren må avlysast fordi han er jøde. Men alle er naive og trur det vil gå seg til. Berre Clifford forstår kva som er i ferd med å skje.

I aulaen på Bjergsted er scena bygd opp som eit amfi der vi sit på tre sider og det tolv personar store og særs kompetente orkesteret sit synleg på bakscena. Oppbygginga gjer at vi kjem tett på og får ein del av klubbstemninga frå Kit Kat. Sjølve scena er eit rundt velurkledd podium som ei blautkake i tre høgder. Podiet vekslar mellom å vere klubben og pensjonatrommet hjå Fraulein Schneider. Og på framscena, på podiet, og rundt det, blir det dansa og framført det eine song- og dansenummeret meir spektakulært enn det førre. Opninga set standarden og kan måle seg med alle dei oppsetjingar eg har sett av «Cabaret» og vel så det. Eit utal dansarar blir som ein menneskeleg skulptur før Sondre Vervik Tou som konferansieren Emcee syng opningsnummeret med slik innleving og variasjon at du raskt forstår at dette er alt anna enn vanleg amatørteater. Og alt medan dei andre korar og fyller scena med velkoreografert dans. Her er det eit sekstitals ambisiøse attenåringar som verkeleg vil noko, og som også får det til.

I den grad eg har noko kritisk å merke til denne oppsetjinga, må det vere scenografien. Løysinga med podiet fungerer greitt, og i finalen, når «kaka» med eitt får ein annan funksjon forstår vi den svarte symbolikken. Dei mange sceneskifta går også greitt, men ein del lause dører som skal illudere pensjonatet er rett tenkt, men burde nok ha vore meir gjennomarbeidd for dei verkar noko heimesnekra. Det som i ein tradisjonell amatøroppsetjing ville ha vore akseptable løysingar, blir det diverre ikkje her, nettopp fordi alt det andre er så gjennomført til minste detalj.

Ta til dømes kostymedesignen til Elin Østerbø. Ikkje nok med at den er tidsriktig og detaljrik, men den er også ekstremt omfangsrik. For aktørane, spesielt dansarane, skiftar kostyme fleire gonger, og særleg mot slutten når det går over til meir einsretta og brunfarga kostyme som gir vonde assosiasjonar til brunskjorter, er dette uhyggeleg stemningsskapande.

Sindre Fjetland Øgaard har hatt ein formidabel jobb som kor- og solistinstruktør. I dei berande rollene var det songarar som ikkje berre tilnærma seg, men var på profesjonelt nivå. Men det var likevel koringa som imponerte meg mest. For her gjekk kor og danseensemble i eitt, og det er ikkje enkelt å synge klårt, klokkereint og med god diksjon når du samstundes dansar i eit forrykande tempo. Men dette fekk dei til.

Maria Røyneberg Pedersen har ansvaret for koreografien, og sjølv om dei ti i berande roller leverte solide tolkingar, så var det nok likevel totalbildet, samspelet mellom song og all dansinga som gjorde framsyninga så fartsfylt, dramaturgisk god og ikkje minst opplevingsrik. Eg tok meg i å følgje eit par av dansarane, og merkte meg særleg Victoria Haugan som ei som heile tida var på, synkron og til stades. Men det var ei anna som stal endå meir av merksemda mi. Når amatørar, ja av og til også relativt profesjonelle, skal danse, og du freistar å følgje dei tett, kan du ofte sjå at dei ser ut til å tenke at nå må eg ta eit steg dit, så eit skritt hit, så ei vending osb. Du ser at det er planlagd, og sjølv om det blir korrekt, kan denne synlege konsentrasjonen og mangel på avslapping kome litt i vegen. Men så oppdaga eg Eleni Bulteau. Ikkje fordi ho dansa betre enn andre eller skilde seg spesielt ut, men fordi ho så tydeleg var i ei boble som ho såg ut til å nyte kvart sekund av og der ho ikkje tenkte eller planla noko, men berre flaut frå den eine rørsla til den neste. Slik var det nok for dei fleste i ensemblet, og det smittar i høgste grad over på publikum og vår oppleving.

Heidi Kristiansen, til dagleg dramalærar på Bjergsted, har ansvaret for regien. Rett nok kjenner ho framsyninga innanfrå, for då ho sjølv var elev på MDD-lina på Inderøy VGS for ein mannsalder sia, ein skule der MDD i dag er truga av nedlegging, spela ho sjølv i «Cabaret». Men det ho har levert i Stavanger krev langt meir enn tretti år gamal erfaring. Personinstruksjon av eit titals aktørar og eit utal andre i det store ensemblet er utført på imponerande vis. Og eg likte også mange av regigrepa, vekslingane og særleg symbolikken der ho gir oss stadige små hint, men utan at noko blir ferdigtogge. Dramaturgisk sit framsyninga heilt perfekt med fine vekslingar, brot og oppbygging utan nokon gong å hamne på tomgang.

Spelet i dei berande rollene er ei historie for seg. Eg får ikkje nemnt alle, men her er nokre. Albert Levent Bang Frantzen er først og fremst songar og musikar, og skal så vidt eg forstår ikkje ha særleg erfaring som skodespelar. Men det såg vi lite til. Han var overtydande i tolkinga av Clifford, han som let seg rive med, men som likevel var den einaste som etter kvart forstod kva som var i ferd med å skje. Og då han sette seg til pianoet og song ein solo til eige akkompagnement, var det rett og slett gripande. Jørgen Saglien Gausel som den jødiske frukthandlaren Gausel, har litt av same historia, men kom godt frå spelet og tok det samstundes tifalds att med ein stemmeprakt av dei sjeldne, og også då han i tillegg tok fram fiolinen og i det som kunne minne om klezmer-musikk ga framsyninga ein sår tone.

Hedda Marie Taklo Dahle hadde ikkje så store rolla som tenestejenta Fraulein Staub, men då hå song «Tomorrow belongs to me» ei slags parafrasering av nazistane sine melodiøse og eggande, men likevel motbydelege songar, var det på eit vis som fekk det til å gå kaldt nedover ryggen på oss i salen. Eilin Hammonds Sveinall var trygg i rolla som husvertinna, og var særleg god når ho med stor grad av næringsvit freista å forklåre kvifor det ikkje kunne bli noko giftarmål med ein jøde.

Som konferansieren Emcee sette Sondre Vevik Tou som sagt standarden for framsyninga med det formidable og overtydande opningsnummeret. Han hadde ei særs krevjande rolle både fysisk og songleg, men fylte den minst like godt som det eg har sett på profesjonelle scener.

Og så er det Maren Vatinen Burgaard-Larsen som Sally. Hennar tolking kunne ha stått på kvar scene som helst, både som skodespelar og særleg som songar. Finalenummeret hennar av Cabaret var så fult av innleving, smerte og store kjensler, og samstundes så vekslande i uttrykk, at det var uråd å ikkje bli rørt.

Berlin på slutten av 20- og starten av 30-talet var, for å seie det med Dickens: «It was the best of times, it was the worst of times», og denne dualiteten har avgangsklassene ved Bjergsted tatt vare på og synt på eit forrykande, velspela, underhaldande og overtydande vis. Eg har sett ein del oppsetjingar av «Cabaret» på ulike norske scener, sist den som nå går på Det Norske Teatret. Og ja, dei er nok meir påkosta, særleg med tanke på scenografi, og teknologi, og kanskje også meir profesjonelle i detaljane. Men kunst handlar til sjuande og sist om kjensler, og ikkje om det korrekte eller profesjonelle. Og det eg med handa på hjartet kan seie, er at det er inga oppsetjing av «Cabaret» som i så stor grad har rørt meg og gjort noko med meg som denne.