TEATER
«Spring Awakening»
Verdal Teaterlag, Aulaen, Verdal videregående skole
Av: Steven Sater og Duncan Sheik
Omsett av Ragnar Olsen
Basert på ”Frühlings Erwachen” av Frank Wedekind
Regi: Anna Marie Nessemo
Koreografi: Kenneth Bruun Carlson
Scenografi: Bo Terje Varslott
Kostyme: Anne Guri Sende
Lyddesign: Bjørn Ove Bergsmo
Lysdesign: Simen Høy Aasheim
Musikals leiar: Una Leijenaar Oksnes
Orkester: Una Leijenaar Oksnes, Adrian Vikan, Bjørnar Hermann, Einar Árni Jóhannsson, Karl Henrik Berg Aune, Sigrid Lyngstad Skjerve og Siv Furunes
Med: Eivind Duun Myhre, Anette Heistad, Mathias Melsæter Rydjord, Johanna Hermann, Marte Østgård, Tiril Hermann, Anniken Lykke Strand, Oscar Tunsberg, Elias Hallem, Edvard H. Pettersen, Øyvind Bekkstrand, Amalie Kirkholt Myhre og Jonas Sklett Løvik
Å vere ung er diverre framleis for jævleg, slik vi på både gripande og underhaldande vis får oppleve i Verdal Teaterlags oppsetjing av musikalen «Spring Awakening».
Karin Boye skreiv «Ja visst gör det ont» og Bob Dylan song «The Times They Are a’Changing», og mange andre har gjennom historia skildra korleis livet, det kroppslege, framtida eller kall det kva du vil, sprengjer seg på ungdomen som ein ustoppeleg tsunami eller vårflaum . Men eg trur ikkje nokon har skildra det så godt, nådelaust og samstundes så tydeleg på ungdomens premissar som Steven Sater og Duncan Sheik i musikalen «Spring Awakening» frå 2006. Her finn du ungdommeleg oppvakning, gryande seksualitet, boblande hormon og alt det både vonde, spennande og vakre som eit kvart menneske må gjennom i forvandlinga frå barn til vaksen. Norgespremieren var på Oslo Nye Teater i 2010, ei langt frå vellukka oppsetjing, men berre få månader etter sette Trøndelag Teater den opp, og det er ein produksjon det framleis går gjetord om. Av ein eller annan merkeleg grunn er det likevel ingen institusjonsteater i Norge som har hatt musikalen på plakaten etter dette. Studentersamfundets Interne Teater (SIT) i Trondheim sette opp ein særs vellukka produksjon for fem år sia, midt under pandemien, men utanom desse tre har eg ikkje funne fleire oppsetjingar her i landet.
Nå har det veletablerte og dyktige Verdal Teaterlag sett opp «Spring Awakening» i aulaen på Verdal videregående skole, og trass i at det i hovudsak er amatørar på scena, er det blitt ein overraskande god og velspela produksjon i alle ledd. Den hadde premiere i romjula, og eg fekk ikkje sett den før 7. januar, men heldigvis for alle teater- og musikalinteresserte i Trøndelag blir den spela heilt til 24. januar, så det er framleis rikeleg høve til å få med seg ei stor musikalsk og scenisk oppleving.
Puberteten og den seksuelle oppvakninga er vanskeleg nok som den er, om ein ikkje skal leggje ekstra stein til børa. Dette skreiv den tyske dramatikaren Frank Wedekind om med dramaet ”Frühlings Erwachen” («Vårløysing» på norsk) alt i 1891. Det var den gongen eit ekstremt kontroversielt og nyskapande stykke om dobbelmoral, prøyssardisiplin og kva for alvorlege konsekvensar slikt kan få for sarte ungdomar. Dramaet blei forbode rett etter urpremieren, og blei ikkje sett opp att før heile femten år seinare. Sjølv om mykje har skjedd sia den viktorianske og kyske seksualmoralen rådde grunnen for 135 år sia, er temaet diverre framleis like aktuelt. Steven Sater og Duncan Sheik skreiv i 2006 musikalen ”Spring Awakening” på bakgrunn av Wedekinds drama, og musikalen blei raskt ein kjempesuksess over heile verda. Men var altså nesten i ferd med å gå i gløymeboka her heime før Verdal Teaterlag nå har blåst nytt liv i den.
Musikalen gjer ikkje noko forsøk på modernisering, og vi er så avgjort i Tyskland i 1890-åra. Skuledagen er fylt av kadaverdisiplin og greske gloser, og seksualundervisninga går framleis ut på forteljinga om storken, eller i beste fall om at ein får barn berre ein er riktig, riktig glad i kvarandre(!). Men i ungdomen då, som no, er det eit kua, men likevel boblande oppgjer. For kroppen gir heilt andre signal enn dei foreldregenerasjonen, lærarar og prestar fortel om. I framsyninga møter vi ei rekkje ungdomar, og mellom dei tre hovudpersonar som på ulike vis representerer kva det kan innebere å vere ung. Det er Melchior (Eivind Duun Myhre) som er fritenkar, klassens duks, ein radikalar, og som eit barn av opplysingstida freistar han gjennom kunnskap og fakta å stå opp mot alle mytane som held dei alle nede. Kameraten hans, Moritz, (Mathias Melsæter Rydjord) slit med å henge med på skulen, og plagast med søvnlause netter og våte draumar. Wendla (Anette Heistad) er ei modig og nysgjerrig jente. Men naiv og uvitande om det meste, forstår ho lite om kva som skjer når ho blir kjærast med Melchior.
Korleis det går med dei tre, skal eg halde meg frå å røpe for her er både sterke og triste lagnadar, men faktisk også ein god porsjon håp og varme. Og sjølv om dette er 1890-talet, prøyssardisiplin og ein pietistisk og ganske ekstrem seksualmoral, – ein heilt outrert røyndom for dei fleste i dag, så er det likevel ikkje vanskeleg å kjenne seg att for dei fleste. Og utan å røpe for mykje, er musikalen innom store tema som incest, sadomasochisme, abort, mishandling, sjølvmord og homofili.
I aulaen på Verdal videregående skole er det laga ein enkel, men effektiv scenografi der bakscena er eit avtrappa stillas med opning i midten. Til venstre sit det sju personar store orkesteret, synleg heile tida. Mesteparten av spelet er på framscena der ulike rekvisittar blir bore fram og tatt vekk på saumlaust og forbausande synkront vis. Saman med fin lyssetjing gir stillaset, opninga i det, og den øvrige bruken av scena gode vilkår for dei mange ulike tablåa som til saman utgjer framsyninga. «Spring Awakening» er ei god blanding av song og verbalt teater, og spesielt er at denne blandinga så tydeleg illuderer to røyndomsnivå. Det verbale teateret er det som faktisk skjer, medan songnummera er kjensler, tankar og draumar. Dette og mykje meir har regissøren (og songinstruktøren) Anna Marie Nessemo tatt overraskande godt vare på. Eg har ikkje sett noko av Nessemo tidlegare, og diverse søk tyder heller ikkje på ein spesielt merittert og røynd regissør. Desto meir imponerande er det ho har fått til. Sceneskifta er mange, men vi merkar dei nesten ikkje, flyt og dramaturgi er upåklageleg og personinstruksjonen (for med unnatak av to personar er dette berre amatørar) er imponerande. Det same gjeld songinstruksjonen. Om eg skulle våge meg på ei lita innvending, er det at musikalen består av mange tablå, og nokre av dei blir litt for stutte og difor noko uforløyste. Men det er ein bagatell i den store samanhengen.
Kostymedesignen til Anne Guri Sende er tidsriktig og illustrerande, og det er eit godt regigrep når alle dei unge i finalenummeret kjem i vanlege ungdomsklede frå i dag. Det viser både til det generelle ved tematikken, samstundes som det gir eit glimt av håp om at verda trass alt går litt framover. Men diverre langt frå nok.
Eg kjenner ikkje folka i orkesteret, og veit ikkje om dette er profesjonelle musikarar eller berre gode amatørar, men det er uinteressant, for tonefølgjet og musikken deira, under meir enn kompetent leiing av Una Leijenaar Oksnes, er ei stor oppleving i seg sjølv. Synkront, og godt, og når ein veit at det på dei store institusjonsteatera ofte er problem med at akkompagnementet overdøyver songarane, er det flott å kunne melde at i denne framsyninga smaug musikken seg som hand i hanske om songane. Det er lenge sia eg har opplevd ein musikal der dette samspelet fungerte så tilnærma perfekt.
Ensemblet på fjorten er samspela og trass i at dei i hovudsak er amatørar, held dei eit høgt nivå, og faktisk også som songarar. Både i koring og solonummer var det lite å utsetje, og då må det nemnast at musikken til Duncan Sheik er langt frå spesielt melodiøs eller enkel å synge. At koreografen Kenneth Bruun Carlson i tillegg hadde fått ensemblet til å opptre overtydande synkront i ulike danseopptrinn i ein relativt enkel koreografi, gjer totalopplevinga endå meir imponerande.
Av dei tre i hovudrollene, er det berre Mathias Melsæter Rydjord som Moritz som er profesjonell skodespelar. For berre få månadar sidan synte han verkeleg stor skodespelarkunst i framsyninga «No Pasarán!», og her viser han tilsvarande nivå. Du kjenner verkeleg på desperasjonen til Moritz og fortvilinga hans. Dei to andre (Eivind Duun Myhre og Anette Heistad) leverer absolutt truverdig spel, men slit litt meir med å formidle kjensler og kjemi, og i det ultimate kjærleiksnummeret deira har dei nok også fått for lite å spele på. Men i andre akta spelar dei seg opp i fleire sterke tablå. Og samstundes syner dei båe ei stemmeprakt som verkeleg rører oss i publikum.
Som vanleg i alle dei tre oppsetjingane eg har sett av «Spring Awakening», er det to personar (Amalie Kirkholt Myhre og Jonas Sklett Løvik) som spelar alle vaksenpersonane, – foreldre, lærarar, prest mfl. Og trass i mange skift og ikkje alt for ulike kostyme, greier dei likevel fint å skilje dei ulike «føresette» frå kvarandre og gi dei litt personlegdom. Jamvel om alle vaksne er firkanta og fullstendig uforståande til det ungdommelege opprøret.
Når det gjeld dei andre ungdomane vil det føre for langt å nemne kvar i sær, men eg vil likevel trekkje fram to. Johanna Hermann ga oss eit forfriskande korrektiv til alle dei kua ungdomane gjennom den meir enn opprørske Ilse. Og Marte Østgård greidde i rolla som Martha å formidle ei overgrepsutsett ungjente med ei innleving som var av det sterkaste i heile framsyninga.
Verdal Teaterlags oppsetjing av musikalen «Spring Awakening» er ein produksjon dei verkeleg kan vere stolte av. Han er velspela, underhaldande, attkjenneleg, litt trist, men likevel ikkje utan håp, og ei framsyning som så mange som mogeleg bør få med seg. Ho blir spela i aulaen på Verdal videregående skole nærast annankvar dag fram til 24. januar. Treng eg seie meir?