Tenk deg ein fredag ettermiddag i Oslo sentrum, nærare bestemt i og ved Nationaltheatret. Om ein times tid er det premiere på hovudscena. På båe biscenene er det også framsyningar denne kvelden. Heile bygget er ei sydande gryte. I garderoben og sminka er det nervøs og oppglødd stemning. Blomsterbukettane har alt tatt til å kome. I foajeen er det fullt av forventingsfulle publikummarar. Nokre skal på Hovudscena, andre på Amfi. Og nokre som skal på Malersalen held varmen i foajeen medan dei ventar på å bli sleppte inn. Theaterbaren er opna og folk snakkar saman. Dei møter tilfeldigvis ein nabo eller ein kollega, og avtalar eit glas eller eit måltid etter framsyning på ein av dei mange serveringsstadane i nærleiken. Seinare på kvelden blir det utveksla inntrykk og opplevingar. Og ho som var på Malersalen, fekk lyst til å gå på Hovudscena etter å ha høyrt kva naboen fortalde om den oppsetjinga. I fleire timar formeleg koker det i og rundt teateret.
UNDER EITT TAK: Prosjektet «Ny framtid for Nationaltheatret» vil raskt, og truleg til lægre pris enn andre framlegg, kunne samle alle scener under eitt tak, og samstundes utvikle det historiske aksekorset mellom så sentrale nasjonale institusjonar som Slottet, Stortinget, Universitetet og Nationaltheatret. ILLUSTRASJON: LPO ARKITEKTER
Denne situasjonen er det kulturministeren og regjeringa vil fjerne, eller i beste fall pulverisere. Det som har vore tre aktive scener under eitt tak, vil dei splitte opp i ein oppussa museumsscene i det gamle bygget på Johanne Dybwads plass, medan dei to biscenene, produksjon og administrasjon skal flyttast til ei ikkje bestemt tomt ein stad ved eller innanfor Ring 3. Om dette i det heile tatt blir realisert, vil det ta tid, – særs lang tid. Framlegget til løyvingar i årets statsbudsjett tyder heller ikkje på at tomtekjøp eller rehabilitering er planlagd med det første. Mens graset gror, dør kua, og Nationaltheatret forfell. Det er ei nasjonal skam.
Men det treng ikkje vere slik. Framlegget «Ny framtid for Nationaltheatret» med eit tilbygg til dagens teater vil kunne bli realisert i løpet av fem år, og utan driftsstans. Då vil dagens tre scener, samt ein prøvesal som også kan ta publikum, pluss det meste av det som teateret elles treng (med unnatak av noko administrasjon og produksjonslokale for dei største kulissane) vere under eitt tak. Og det i eit historisk bygg som saman med Universitetet, Slottet og Stortinget dannar eit nasjonalhistorisk aksekors som mange hovudstader vil kunne misunne oss. Prisen vil høgst truleg vere lægre enn dei luftslotta Lubna Jaffery held på med. Så mi oppmoding til regjeringa og kulturministeren er at dei i alle fall tek seg tid og råd til å vurdere framlegget.
For det er ein vesentleg synergieffekt ein skuslar bort om ein delar opp teateret i to geografisk godt avskilte avdelingar. Å ha tre (i røynda fire) scener under same tak, er eit privilegium som du berre finn hjå dei aller største teaterhusa i landet. Trøndelag Teater er i ei særstilling med heile fem scener i same hus. Det Norske Teatret, Rogaland Teater og Den Nationale Scene har tre. Spør dei kva dette betyr for å skape eit kulturelt samlingspunkt der det stundom verkeleg koker. For teateret er ikkje berre den individuelle sceneopplevinga der og då, men like mykje det sosiale rundt og ikkje minst den kollektive samtalen som følgjer. Utan den vil dramatikken skje i eit vakuum.
(Dette lesarinnlegget stod i Klassekampen torsdag den 27. november 2025.)
ULIKT MEN SAMS: Tre kvinner (Marie Kallevik Straume, Sacha Slengesol Balgobin og Ingrid Alice Kolnes Aas) fortel kvar si traumatiske historie, og taust, men empatisk lyttar ei eldre kvinne (Unn Vibeke Hol). Kanskje har ho vore der sjølv? FOTO: ALEXANDER HERLEV
«Eg slepp ho aldri» Nordic Black Theatre Av: Marie Longva Danielsen Regi: Marie Longva Danielsen Scenografi og kostyme: Sacha Slengesol Balgobin Musikk: Jon Werede Hope Lysdesign: Shiva Sherveh Koreografi: Sigrid Edvardsson Med: Ingrid Alice Kolnes Aas, Sacha Slengesol Balgobin, Marie Kallevik Straume og Unn Vibeke Hol
Tre unge kvinners ulike traumatiske historier etter møte med svikefulle menn, formidla med innsikt og innleving.
Maria Longva Danielsen (f. 1996) har skodespelarutdanning frå England der ho også deltok i ein del produksjonar før ho kom heim til Norge. Her heime har ho som skodespelar førebels ikkje vore med i så mange oppsetjingar, og sjølv har eg berre sett henne i Tiril Pharos «Korn» i fjor. Men som dramatikar, og etter kvart også som regissør, har ho alt gjort seg godt synleg. Ho debuterte med sceneteksten «Eg slepp ho aldri» på Norsk Dramatikkfestival i 2023, der den blei kåra til ein av dei tre vinnartekstane. Nå har ho tatt teksten vidare og i eigen regi sett han opp med urpremiere på Nordic Black Theatre i Oslo i midten av november. Det var ein meir enn lovande debut, både som dramatikar og regissør.
Scena er enkel med nokre få trelegger som kan nyttast til ulik møblering. Her møter vi tre unge kvinner som framfører kvar sin monolog. Historiene deira har det sams at dei handlar om ulike former for overgrep, og kva det gjer med dei tre, korleis dei handterer trauma og om kampen for å vinne att kvardagen. Forteljingane glir over i kvarandre slik at framsyninga går ut og inn av, og hoppar ganske saumlaust mellom dei. Men utan at det er noka form for interaksjon mellom dei tre kvinnene. Den einaste samhandlinga står ei eldre kvinne (Unn Vibeke Hol) for gjennom utsøkt og neddempa kroppsspråk og små gestar som meir enn ord fortel at ho lyttar og forstår.
Dei tre kvinnene har ikkje namn, men dei sjølvbiografiske forteljingane deira og tydeleg og karakteristisk spel gir dei raskt identitet og særmerke. Den første vi møter, er den eldste av dei (Marie Kallevik Straume). Ho ber på eit litt udefinert traume som vi, etter kvart som ho fortel om sitt noko tvitydige forhold til faren, forstår høgst truleg er eit overgrep i hennar yngre barndom. Det gjer henne sosialt utilpass med mange former for tvangsnevrosar som frå utsida kan verke ganske komiske. Og sjølv om ho drøymer om kjærleik og nærheit, er ho også livredd for det og freistar å fortelje seg sjølv at ho helst vil vere singel. Samstundes som ho er storforbrukar av Tinder. Eigentleg har ho ikkje lyst til å vere vaksen.
Den neste vi møter, er den 19 år gamle førsteårsstudenten (Ingrid Alice Kolnes Aas) som forelskar seg hovudstups, og vel så det, i førelesaren sin. Han er meir enn tjue år eldre, og sjølv om det tar til både vart og vakkert, og for henne som den store, ultimate kjærleiken, fortel ho etter kvart om gradvis endring til fornedring, avvising, kinky sex og overgrep. Men den naive novisa som ho diverre er, lever seg inn i draumen og livsløgna og nektar å innsjå realitetane sjølv når ho eigentleg gjer det. Men utan å ta konsekvensen.
FOTO: ALEXANDER HERLEV
Den tredje kvinna (Sacha Slengesol Balgobin) har opplevd sviket frå den ho trudde var hennar næraste og mest fortrulege venn. Han, som openbart var hennar soul mate (men ikkje kjærast), har forgripe seg på litlesystera hennar etter først å ha skjenka jenta full. Her er reaksjonen eit umåteleg sinne, og eit stort og inderleg ønske om hemn. Ho fortel sjølv at ho ikkje likar skrekkfilmar, men når ho fantaserer meir enn livaktig om kva ho skal gjere med overgriparen, går ho dei verste skrekkfilmane ein høg gang. Det strør ekstra salt i såret hennar når ho opplever at det er ho, som offer, som blir avvist og utstøytt av vennegjengen.
Det er tunge og trasige historier Marie Longva Danielsen presenterer, og ho gjer det med stor innsikt. Men sjølv om ho tidvis går heilt ned på detaljnivå i det smertelege i forteljingane, har ho også greidd å halde på ein viss humoristisk distanse til det heile. Særleg gjeld det i historia om ho som ikkje vil vere vaksen, der nokre av fobiane er ganske komiske, og i tillegg blir presentert med det som kan oppfattast som ørlite grann sjølvironi. Historiene til dei tre, og korleis dei taklar trauma sine, var sjølvsagt ulike, og det er dei nok også i truverd. For meg (som korkje er kvinne eller i tjueåra) var historia om ho som forelska seg i læraren, den som var lettast å leve seg inn i, kjenne att og forstå. Med atterhald om feil alder og kjønn for denne meldaren, var ikkje dei to andre historiene like klåre, og særleg den om ho som ikkje ville vere vaksen, blei for meg litt uforløyst. Og så var nok ein del, men ikkje alt, av det som blei formidla ganske føreseieleg. Men kanskje er det fordi vi for lengst har høyrd så alt for mange slike historier. For det desse kvinnene fortel, er nok diverre kvardagen for mange, meir enn unnataket.
Scenografien til Sacha Slengesol Balgobin er ein del trelegger som blir sette saman og teke frå kvarandre, og som blir nytta til å lage ulike møbel og kanskje ein fallos. Som fysiske element fungerer det greitt, men om det skal liggje nokon større symbolikk i desse treleggene, så er det i så fall vanskeleg å fatte. Marie Longva Danielsen har sjølv regi på framsyninga. Ho har greidd å gi dei tre ulike kvinnene tydeleg identitet og karakter. Og som i eit finmaska nett glir historiene over i og avløyser kvarandre med små brot og ein og annan cliffhanger. Heilt avgjerande for framsyninga er regigrepet hennar med å nytte den eldre lyttande kvinna som med mimikk og kroppsspråk syner medkjensle og empati. Ho er ei som kanskje har vore der sjølv og kjenner smerta til dei yngre utan å kunne gjere anna enn å vere til stades. Og det er ho under heile framsyninga. Unn Vibeke Hol seier ikkje noko, men nonverbalt greier ho likevel på utsøkt vis å kommentere historiene. Det gjer også musikaren Jon Werede Hope som med gitar og andre lydkulisser både skapar stemningar og brot.
«Eg slepp ho aldri» er ein overtydande dramatikar- og regidebut av Marie Longva Danielsen. Med eit usminka språk som går særs rett på sak pakkar ho ikkje inn bodskapen, men er heller ikkje agitatorisk eller doserande. Ho gir oss ein trist, men diverre alt for sannferdig situasjonsrapport som mange, og ikkje minst mange menn, vil ha godt av å sjå.
VRENGD: Maiken Schjøll Frisch greier å gjere fine brot og artige vurderingar av så trivielle ting som å ta av seg eit klesplagg. FOTO: MIMSY MØLLER
«Guttejente» SALT scene, Langkaia, Oslo Av: Maiken Schjøll Frisch Regi: Maiken Schjøll Frisch Musikk: Tora Dahle Aagård Med: Maiken Schjøll Frisch
Ei sjølvironisk, varm og humoristisk framsyning om identitet og mykje meir.
Då Maiken Schjøll Frisch skreiv, og saman med Vilde Moberg, sette opp den varme, lett attkjennelege og kjensleladde framsyninga «Varm melk med honning» våren 2022, var vi mange som blei både rørt og begeistra. På eit humoristisk og inkluderande vis røska ho opp i fordommar, homofobi og tilvande tankesett. Produksjonen fekk høgst fortent Heddaprisen som beste ungdomsframsyning. Nå har Maiken Schjøll Frisch saman med sambuar og musikar Tora Dahle Aagård gått vidare i den same tematikken, og laga ein sjølvbiografisk monolog som framleis har mykje humor, men som er langt tydelegare reint politisk. Framsyninga hadde premiere i mai i år, og har sidan turnert fleire stadar i landet. Sjølv såg eg henne på SALT scene i Oslo.
KONTRAST: Når ho ser attende på gutejenta, er ho nok Ikkje heilt heime i den feminine uniforma som ei blomstra sommarkjole kan vere. FOTO: MIMSY MØLLER
Tittelen «Guttejente» viser til korleis Maiken Schjøll Frisch var då ho vaks opp. Anekdotisk og med masse varme og humor fortel ho om at ho likte å gjere ting på gutevis, – kvardagslege handlingar som å riste på håret etter ein dukkert, eller om korleis ein vrengjer av seg ein genser. Det siste blei eit skikkeleg dramatisk brot som ho nok ein gong greidde å lage varm, og også litt sjølvironisk humor av. Utan stort andre rekvisittar enn det fiktive skapet ho dyttar på og etter kvart kjem ut av, etablerer ho nær og fortruleg kontakt med publikum. Ho entrar scena i ei blomstra sommarkjole som ein kraftig feminin kontrast ho etter kvart frigjer seg frå. Så fortel ho om liv og oppvekst, om kvardagslege hendingar, formidla med gode skråblikk, om ungjentas mange komiske, men forståelege fobiar, og om kor hektisk det blei då alt skulle bli tatt att etter at ho hadde funne ut av legninga si. Og varmt, rørande og intimt, men utan å bli for privat eller utleverande, fortel ho om sitt møte med kjærasten og etter kvart sambuaren Tora Dahle Aagård (som har skrive musikk til framsyninga). Kjærleik og privat lykke kan diverre framleis provosere homofobe personar, og ei skilsetjande kryssing av eit fotgjengarfelt, for dei fleste ei heilt prosaisk kvardagshending, blei formidla på eit vis som gjorde at eg måtte tørke bort meir enn ei tåre. Som i «Varm melk med honning» får publikum vanetenkinga og fordommane sine rett i fleisen, men på eit vis som gjer at eg har lyst til å takke for det etterpå. Litt hardare går det ut over presteskap og religion, men alltid med det same humoristiske skråblikket.
Etter kvart går Schjøll Frisch vekk frå det reint sjølvbiografiske og diktar opp Silje, ein fiktiv person som ho sparrar med. Silje er, slik eg forstår henne, ei vestkantberte som etter eige syn er både tolerant og liberal. Men i møtet med Schjøll Frisch i diskusjon om mellom anna transar, hormonhandsaming og dobesøk, får ho utfordra eige sjølvbilde. Denne delen av framsyninga blir eit kraftig brot med resten. Grepet kunne ha vore spennande om ein del av det humoristiske blikket frå første delen hadde blitt med, og om Silje hadde vore noko meir truverdig og fått yte Schjøll Frisch meir motstand. Temaet og debatten er absolutt på sin plass, men framføringa blei her for insisterande, særleg samanlikna med forma i første del av oppsetjinga.
Men Maiken Schjøll Frisch greier likevel å runde av også denne bolken, og heile framsyninga, med ein urkomisk finale der Silje endar opp med å ønske seg ein prideparade for streite(!). Og med eit eige flagg som i fargeval tydeleg signaliserer kor spennande det toget vil bli. Eg seier ikkje meir. Gjennom små anekdotar, masse varme og humor, og nokre provokasjonar, for ikkje å snakke om ein god porsjon sjølvironi, greier Maiken Schjøll Frisch i denne framsyninga å seie vesentlege ting om identitet, kjønn, legning, utanforskap og om retten til noko så fundamentalt som å få vere seg sjølv.
ILLUSTRERANDE MASKER: Gerda (Julie Sofie Reite) får hjelp av mange skapnadar, også eit reinsdyr, på reisa for å redde Kai. FOTO: KAROLINA GORZELANCZYK
«Snødronninga» Nordland Teater, Hovudscena Av: Stuart Paterson etter H.C. Andersens eventyr Omsett av: Ketil Kolstad Regi: Morten Røsrud Scenografi og kostyme: Jenny Hilmo Teig Maske og parykk: Leo Thörn Komponist: Martin Smidt Lysdesign: Vegar Angel N. Andreassen Lyddesign: Frode Fridtjofsen Med: Julie Sofie Reite, Georg Vada, Rune Storsæther Løding, Kristoffer Hjulstad, Oliver Kjeldstad, Linda Brean Mathisen, Kine Eliassen og Stein Elvestad
Ei komplisert historie der oppleving og magi blir viktigare enn sjølve forteljinga.
H.C. Andersens eventyr om Snødronninga har vore gjenstand for ei mengd ulike fortolkingar og presentasjonar, blant dei ei rekkje filmar som Disneys «Frost» frå 2013 og den heilt ferske, norske «Reisen mot nord». Det opphavelege eventyret er i røynda sju forteljingar og ein komplisert intrige. I den skotske dramatikaren Stuart Patersons versjon, som Nordland Teater har tatt utgangspunkt i, er historia blitt noko forenkla, men er framleis ganske kaotisk, og ikkje alltid like lett å halde styr på.
Kai (Georg Vada) og Gerda (Julie Sofie Reite) veks opp som bestevennar og som sysken, utan å vere det. Men så ein dag blir Kai forheksa og vondsinna, og han blir fanga og sendt til Snødronninga (Rune Storsæther Løding) som vil gjere alt til is. Som i dei fleste slike forteljingar, er det ungane som må rydde opp, og Gerda set ut på ei reise for å finne att og redde Kai frå Snødronningas forbanning og vondskap. På vegen møter ho sjølvsagt ei mengd ulike skapnadar som både utfordrar, fangar og hjelper henne, og jenta må vise både kløkt og kreativitet for å kome vidare. Det vil føre alt for langt å fortelje om alt og alle, men to viktige figurar er gjennomgåande. Det er edderkoppen Spindel (Kristoffer Hjulstad) som på infamt vis spinner sine nett på vegner av Snødronninga, men som til slutt viser seg å vere god på botn. Og det er solfyrsten Bhima (Oliver Kjeldstad) som blir ein avgjerande hjelpar for Gerda.
Morten Røsrud har regi på framsyninga. Dei produksjonane eg har sett av han tidlegare, har hatt leiken humor og ekte teatermagi som kjennemerke. Slik er det også med «Snødronninga». Det tek rett nok litt tid å kome inn i forteljinga for ho er ikkje enkel i denne versjonen heller. Men så forstår eg at Røsrud har vald ei nesten naivistisk, og det eg oppfattar som ei tidvis noko surrealistisk tilnærming med ein god porsjon ironisk distanse og humor, samt også nokre metagrep. Og teatermagi er det også mykje av. Det skuldast i stor grad Jenny Hilmo Teig sine omfattande og kreative kostyme, og ikkje minst alle dei relativt enkle, litt naivistiske, men likevel så illustrerande dyremaskene ho har laga. Scenografien hennar er ikkje like vellukka, for det blir litt for mange synlege sceneskift og ommøbleringar.
DIALEKTMARKØR: Prinsessa (Linda Brean Mathisen) viser seg å vere ein fintrøndersk komikar. FOTO: KAROLINA GORZELANCZYK
Martin Smidt har skrive ny og omfattande musikk som følgjer framsyninga som hand i hanske og underbyggjer handlinga. I tillegg får vi tre songar som i Julie Sofie Reites nydelege presentasjon verkeleg løftar framsyninga. Dette er ikkje ein musikal, men for meg kunne det likevel godt ha vore fleire slike songar. Reite er eit multitalent som skodespelar, songar og dansar og med eit uvanleg sterkt scenisk nærvær. I rolla som Gerda får ho nytta dette til fulle. Kristoffer Hjulstad gir oss ein edderkopp som blir heilt avgjerande for å binde den litt sprikande forteljinga saman, og ved stundom å vende seg til publikum, får han understreka for ungane i salen at dette berre er teater. Sentrale er også to heilt nyutdanna debutantar. Georg Vada er tydeleg og overtydande som den forheksa Kai. Og Oliver Kjelstad gir ei poetisk og varm tolking av solfyrsten Bhima. Med få i ensemblet og eit utal forskjellige figurar blir det hyppige rolle- og kostymeskift. Røsrud har vald å nytte ulike dialektar som rollemarkørar. I tillegg til at det fungerer godt, blir det ein ekstra dimensjon når Linda Brean Mathisen med utsøkt komisk talent gir oss ei fintrøndersk prinsesse som blir ei lita framsyning i framsyninga.
(Meldinga stod i Klassekampen tysdag den 18. november 2025.)
MAGISK REISE: Landet med skjøre porselensfigurar er ein av plassane Marie besøker for å redde Leikeland frå Rottekongen. FOTO: ANTERO HEIN
«Nøtteknekkeren» Nye Hjorten Teater, Hovudscena Av Mads Bones, Matilde Holdhus og Olve Løseth Musikk: Kyrre Havdal Songtekstar: Mads Bones Regi: Frode Gjerløw Scenografi: Gjermund Andresen Kostyme: Christina Lovery Koreografi: Martha Standal Lysdesign: Ingrid Skanke Høsøien Lyddesign, musikkprodusent: Erlend Solli Aune Maskedesign: Hege Ramstad Orkester: Morten Berger Stai, Gunn Hilmarsen, Tore Thorvaldsen Sandbakken, Erlend Solli Aune og Kyrre Havdal Med: Knut Kippersund, Lykke Eiriksdatter/Iben Holm, Henrik Bjelland, Mathias Luppichini, Martin Hopland Dyngeland, Kirsti Lucena, Sara Enger Larsen, Sindre Sten Vik, Gard Hjertaas Bjørnson, Anne Guri Tvedt, Thomas Kvamme Urnes, Kristian Vindenes, Martha Standal og Kajsa Jacobsen
Ei litt vanskeleg tilgjengeleg framsyning som blir redda av alt det visuelle, toppa av ein fantastisk scenografi.
I 2013 sette Mads Bones, Olve Løseth, Matilde Holdhus og Kyrre Havdal opp «Nøtteknekkeren» som ein julemusikal på Trøndelag Teater. Utgangspunktet var E.T.A. Hoffmanns 200 år gamle eventyr og Peter Tsjajkovskijs ballett, men med særs fri vidaredikting. Det blei ei surrealistisk framsyning som eg kalla «Dickens på syre». Trass i at historia ikkje alltid var like lett å forstå, blei oppsetjinga ein publikumsmagnet, og to år etterpå sette teateret det opp på nytt med like stor suksess. For sju år sia blei versjon 3.0 sett opp, også det på Trøndelag Teater, og då hadde det same forfattar- og komponistlaget skrive om det meste, og for meg var det ei langt meir vellukka oppsetjing, ikkje minst var det lettare å følgje historia.
Nå har dei tre bakmennene flytta til Nye Hjorten Teater, og Matilde Holdhus er dramaturg på Rogaland Teater. Bindinga til Trøndelag Teater er ikkje lenger der, og dei fire har laga ei ny oppsetjing for Nye Hjorten. Utgangspunktet er i hovudsak versjonen frå 2018, men med nokre viktige endringar. Kyrre Havdal har skrive ein del nye songar. Gjermund Andresen har scenografien, slik han hadde i dei to første versjonane, og Frode Gjerløw er regissør.
SAMHALD: Under slaveforhold, men med eit rørande samhald, held tenarstaben til i kjellaren. FOTO: ANTERO HEIN
Den opphaveleg historia til Hoffmann er om ein hyggeleg og velfungerande rikmannsfamilie som skal feire jul og der Clara, dottera i huset får ein nøtteknekkar av onkelen. Om natta myldrar det av mus som vil ha nøtteknekkaren, onkelen har trolldomskrefter og Clara legg ut på kamp mot mysene og Musekongen. I «vår» versjon er det den arrogante og lite trivelege rikmannen herr Rubbelbit (Mathias Luppichini) og hans familie som held seg med eit tenarskap dei behandlar som slavar, og der det er Marie (Iben Holm på premieren), dotter til kokken, som er heltinna. I eit dystopisk Dickens-univers får vi presentert umenneskeleg rikmannsarroganse på eine sida, og på andre sida varmande samhald hjå tenarskapet i kjellaren. Unntaket er Ruben (Thomas Kvamme Urnes), litlebroren til herr Rubbelbit, ein rettskaffen kar og den eigentlege arvingen til rikdomen. Han har med seg historia om Leikeland og tryllar fram ein gamal nøtteknekkar til Marie. Om natta blir det liv i nøtteknekkaren (Knut Kippersund), og han og Marie legg ut på ei drøymereise til Leikeland som står i fare for å bli invadert av den vondsinna Rottekongen og rottene hans, medan mysene i denne versjonen er hyggelege. Det går sjølvsagt godt til slutt. Dei finn testamentet som syner at Ruben er rettmessig arving til rikdomen. Han opphevar slavekontraktane til tenarskapet, og vel så det, og herr Rubbelbit blir støytt ut i kulda, bokstaveleg talt. Eg må vedgå at eg stussar litt over denne endinga, for moralen når det gjeld skurken i forteljinga er langt nærare gamalbritisk og amerikansk strafferettspleie, enn det som er vanleg hjå oss. Når Rubbelbit, berrbeint, blir kasta ut i kulda, er det rein hemn og ikkje nåde, forsoning eller pedagogisk opplæring for å kome attende til samfunnet, som gjeld. Eg lurer på kva for signal det er å sende til ungane i salen.
Det er ei omfattande historie som blir fortald, og stundom så omfattande at det er vanskeleg å følgje henne, også for meg som kjenner innhaldet godt frå førre versjon. Den gongen framheva eg at ho var blitt langt meir forståeleg enn tidlegare. At ho er verre å følgje nå, kan kanskje henge saman med regivala. For sju år sia var det Mads Bones, ein av forfattarane, og slik sett lommekjend i forteljinga, som hadde regien. Nå er Frode Gjerløw regissør, og sjølv om personinstruksjon og sceneskift er framifrå, har han ikkje i same grad greidd å få alle tablåa og situasjonane, og ikkje minst vekslinga mellom draum og røyndom, til å henge saman.
MANGE DYR I ARKEN: Marie møter mange, og ikkje berre skumle, på reisa si. FOTO: ANTERO HEIN
Nye Hjorten Teater har ei lita scene, og knapt sidescener, men er likevel teknologisk av det mest avanserte i landet. Mellom anna er det både heve/senke- og dreiescene. Dette har scenograf Gjermund Andresen nytta til fulle og vel så det. Her blir det stadig veksla mellom Leikeland og alle undersamfunna der, og tenarkjellaren i rikmannsheimen. Slike skift kan ofte bli små transportetappar som blir krydra med musikk eller eventuelt spel på scenekanten for å dekke over sjølve skiftet. Her er det heilt annleis. Synkront og med perfekt timing veks og dreier nye scener fram, så elegant og presist at sceneskiftet i seg sjølv er små kunstverk å gle seg over. Den verkelege trollmannen i denne framsyninga er scenografen Gjermund Andresen. God hjelp i å skape magi har han også av kostyma til Christina Lovery. Nok ein gong syner ho ein kreativitet langt utover det vanlege.
Eg har ikkje god nok hukommelse til å vite kva som er nytt og gamalt av det musikalske. Men musikken til Kyrre Havdal er som vanleg melodiøs og lett å synge, og songtekstane til Mads Bones er både illustrerande og fulle av humor. Det hjelper også at det er eit ensemble som i hovudsak er gode songarar. Det er eit under at dei greier å få plass til heile 14 aktørar på den vesle scena, og særleg at koreografen Martha Standal (som sjølv er med som både dansar og skodespelar) har greidd å skape store og velkoreograferte dansetablå.
SKUMMEL: Rottekongen er ein farleg fyr. FOTO: ANTERO HEIN
Eg har før nemnt at personinstruksjonen er god. Ensemblet på fjorten går ut og inn av nærare seksti ulike roller, og då er det meir enn imponerande at scene- og kostymeskifta skjer så saumlaust. Gjennomgåande er spelet til dei fjorten bra. Dei unge jentene Lykke Eiriksdatter og Iben Holm ambulerer i rolla som Marie. Det er ei stor og tekstrik rolle med mykje song. Iben Holm spela på premieren og gjorde det overtydande og utan eit einaste feilskjær. Mathias Luppichini er i overkant arrogant som Herr Rubbelbit, og skummel og infam som Rottekongen. Sara Enger Larsen er høgt og lågt i sitt energiske spel av Nydama til Herr Rubbelbit og Stjernemusa, som freista å gjere sine hoser grøne for Rottekongen. Thomas Kvamme Urnes får synt stemmeprakta si i fleire songar samstundes som han representerer ein god kontrast til den ufyselege broren.
«Nøtteknekkeren» på Nye Hjorten Teater er både underhaldande og opplevingsrik. Men ettersom forteljinga ikkje er så lett å følgje og forstå, står nok framsyninga litt attende for det som blei presentert for sju år sia. Det som verkeleg løftar denne oppsetjinga og som gjer ho til ei magisk teateroppleving, er den spektakulære, sinnrike og umåteleg synkrone scenografien til Gjermund Andresen.
