Archive for september, 2019

Forvirrande Peer

mandag, september 16th, 2019

TEATER

MOR ÅSES DØD: Mor Åse (Guri Johnson) og Peer (Kristine Cornelie Margrethe Hartgen). FOTO: GISLE BJØRNEBY

«Peer Gynt»
Hålogaland Teater, Scene vest
Av Henrik Ibsen
Omsett til nordnorsk av Ragnar Olsen
Regi: Eline Arbo
Scenografi: Katja Ebbel Frederiksen
Kostyme: Christina Lovery
Komponist: Jakop Janssønn
Lysdesign: Øystein Heitmann
Lyddesign: Jim-Oddvar Hansen
Med: Kristine Cornelie Margrethe Hartgen, Guri Johnson, Trude Øines, Jørn Fuller-Gee m.fl.

Ei sprikande og ganske forvirrande framsyning der det er vanskeleg å forstå kva regissøren vil.

Eline Arbo har berre sett opp fire produksjonar i Norge til nå, og faktisk nokre fleire i Nederland der ho er utdanna. Trass i at ho er berre 33 år, har ho vunne prisar og er ein regissør mange teatersjefar har på blokka. No er ho attende i heimbyen Tromsø der ho for halvtanna år sia sette opp Franz Kafkas «Forvandlingen» som barneframsyning, ei ganske annleis og særs god oppsetjing. Denne gongen har ho gått relativt hardt til verks med «Peer Gynt». Det er diverre ikkje blitt like vellukka.

Arbo meinte det var på tide å spele Peer med ei kvinne i hovudrolla, og fleire andre roller blir også framført av «feil» kjønn. Eg venta då at vi skulle få ein Petra eller noko liknande, og at denne kvinna skulle lyge, sjarmere og legge ned unggutane i bygda. Men slik blei det ikkje. Kristine Cornelie Margrethe Hartgen og Guri Johnson spelar den unge og den gamle Peer, dei er kledde som kvinner og ter seg som kvinner, men heiter Peer og blir omtala i hankjønn. Og Peer herjar framleis med Ingrid, Solveig, den grønkledde og Anitra. Kva Arbo ønsker å oppnå med dette, blei for meg ei gåte. Og det var det etter kvart meir som blei.

Vi er eit slags rocka 80-talsmiljø med hockeysveis, glitter og fjas, og scenografien til Katja Ebbel Frederiksen er ein scenerigg med fleire rullestillas. Kva dette skal illustrere blir også vanskeleg å fatte. Til nyskriven musikk av Jakop Janssønn med varsame islett av Edvard Griegs originalmusikk får vi bukkeritt og Hegstad-bryllaup i ei ganske støyande setting der replikkane ofte blir framført skrikande og med så dårleg diksjon at det stundom er vanskeleg å høyre kva som blir sagt. Det er synd, for Ragnar Olsens framifrå omsetjing til nordnorsk tale er verkeleg til å gle seg over.

Scena i Dovregubbens hall er drukna i såpeskum, men trass denne umotiverte gimmicken, tar framsyninga nå likevel til å bli litt meir forståeleg og velspela. Men når vi etter pause kjem til Marokko, er denne scena så karikert og overspela at det blir meir komedie enn drama, og ho blir eit ufriviljug frampeik om dårekista. Der får vi framsyningas mest elegante scene der den gamle Peer på vakkert vis overtek for den unge. Deretter var framsyninga både meir forståeleg og tradisjonell, og det heng nok også saman med at Guri Johnson som den gamle Peer, har meir scenisk autoritet enn Hartgen.

Det er heilt greitt å herje med klassikarane, men då må det vere fordi ein vil få fram andre sider eller tolkingar. Det gjorde ikkje denne framsyninga som for meg i hovudsak blei ein serie med rare påfunn.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 16. september 2019.)

Shakespeare er også språk

mandag, september 16th, 2019

TEATER

MAGI: Når berre Puck får gjort opp att trolldomen, skal alle vakne til å elske den rette. FOTO: GRETHE NYGAARD

«En midtsommernattsdrøm»
Rogaland Teater, Hovudscena
Av William Shakespeare
Omsett av Niels Brunse
Regi: Maria Kjærgaard-Sunesen
Scenografi og kostyme: Simon Holk Witzansky
Koreografi: Belinda Braza
Komponist og lyddesign: Anders Ortman
Lysdesign: Haakon Espeland
Med: Nina Ellen Ødegård, Ingrid Rusten, Lars Berge, Jacob Vigeland, Ragnhild Tysse, Espen Reboli Bjerke m.fl.

Ei framsyning som i særs liten grad tar vare på det rike språket til Shakespeare.

To dagar etter premieren såg eg «En midtsommernattsdrøm» av William Shakespeare på Rogaland Teaters hovudscene. Det var ei oppsetjing som ikkje på noko vis trefte meg. Til det var ho for tradisjonell, språkleg flat og ikkje så leiken som teksten legg opp til.

Shakespeares komediar er folkeleg underhaldning som slett ikkje treng å vere vanskeleg å forstå. Men i Norge lid mange av desse oppsetjingane under ein språkleg distanse som gjer attkjenning, forståing og identifisering problematisk. Slik var det også med denne produksjonen. Programmet oppgir ikkje kven som har omsett teksten frå engelsk, men gjennom andre kjelder får eg vite at det er nytta ei dansk omsetjing som dei gjennom prøveperioden har tilpassa til norsk. Det er blitt eit ganske konservativt riksmål, langt frå tale både i Stavanger og landet elles. Når eit regionteater set opp Shakespeare, og ikkje legg større vekt på språket, er det diverre ikkje godt nok.

Etter å ha sett heile tre av Shakespeares komediar i Hans-Magnus Ystgaards særs folkelege og lettfattelege omsetjing, veit eg kor gode tekstane kan vere. Då blir det nedtur når ein får presentert ein produksjon som ikkje i same grad tek vare på blødmane, ordspela og dei mange språkblomane. «En midtsommernattsdrøm» er høgst truleg eit bestillingsverk laga berre for å underhalde. Det har inga spesiell djupare meining, sjølv om ein med litt velvilje kan lese inn kor tilfeldig kjærleiken er. Og Shakespeare er forbausande moderne med tanke på kjønnsidentitet og erotiske skildringar, ja endåtil dyresex. Men stykket ville neppe ha vore så mye spela om det ikkje var for den språklege rikdomen.

Intrigen, eller intrigane, er ikkje lette å halde styr på, for her er i alle fall tre parallelle forteljingar samt ein del innspel Shakespeare aldri følgjer opp. Men vi er i antikkens Aten der eit fyrstebryllaup er på trappene. Her er også Hermia (Ingrid Rusten) som elskar Lysander (Lars Berge), men som skal giftast til Demetrius (Jacob Vigeland). Og det er Helena (Ragnhild Tysse) som er ulukkeleg forelska i den same Demetrius. Hermia og Lysander rømmer byen, og Helena og Demetrius følgjer etter. I skogen rår alvekongen Oberon (Espen Reboli Bjerke), ein god fe som vil løyse kjærleiksflokane. Han får hoffnarren Puck (Nina Ellen Ødegård) til å helle magiske dropar i augo på Demetrius for å få han til å elske den første han ser, som skal vere Helena. Men Puck er ikkje til å lite på, og gir dropane til Lysander, og så er forviklingane i gong. Etter mykje om og men får Oberon Puck til å rette opp feilen, og det blir forsoning og kjærleik over heile fjøla. På vegen dit har Shakespeare også vore innom ei gruppe handverkarar som i sjarmerande amatørisme skal setje opp eit stutt og langdrygt (!) teaterstykke i samband med bryllaupet. Og mykje anna.

I staden for å dyrke det underfundige og alle blødmane og ordspela hjå Shakespeare, har Maria Kjærgaard-Sunesen valt å presentere stykket meir som ein rein situasjonskomedie. Då bør spelet og timinga også stå i forhold. Sjølv om omsetjinga er svak, er dette framleis eit drama med mykje tekst. Det krev betre diksjon enn det delar av ensemblet leverer. Dei fire i amatørtruppen skal sjølvsagt overspele, og dei turnerer dette utmerka. Men at også nokre av dei unge elskande er overspela til det heilt outrerte, er verre å godta. Og særleg når Ingrid Rusten som Hermia syner kor godt det kan gjerast utan å ty til unødig karikering. I den grad det er ein hovudperson i denne forteljinga, er det Puck. Rolla er androgyn, og framifrå tolka av Nina Ellen Ødegård, særleg med mykje finstemt mimikk. Men eg stussar på at den er gjort så lita og anonym.

«En midtsommernattsdrøm» er først og fremst blitt ei særs visuell oppsetjing. Simon Holk Witzansky har laga ein vakker og omfattande scenografi der det skiftar effektivt og saumlaust frå greske søyler til skogens lauvverk. Kostyma er mange, fargerike og kreative, og kan tyde på at vi like gjerne er her og nå som i antikkens Aten. Men det visuelle uttrykket og nokre gode rolletolkingar er ikkje nok til å kalle dette særleg vellukka.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 16. september 2019.)

Livstrøytt nyting

onsdag, september 11th, 2019

TEATER

HEDONISME: Rein nyting som røyk, fyll og knull er det einaste desse livstrøytte menneska ser ut til å vere opptekne av. FOTO: SIGNE FUGLESTEG LUKSENGARD

«Lanzarote»
Trøndelag Teater, Studioscena
Av Michel Houellebecq
Omsett av Thomas Lundbo
Dramatisering, regi og scenografi: Ole Johan Skjelbred
Kostyme: Ane Aasheim
Lysdesign: Steffen Telstad
Med: Kenneth Homstad, Mari Hauge Einbu, Ingrid Bergstrøm, Øyvind Brandtzæg og Honoria Refugio

Humoristisk, velspela og godt observert om tidsanda og mangelen på meining med livet.

Sia 2014 har Ole Johan Skjelbred fått setje opp heile fem produksjonar på Trøndelag Teater. Han har fått ganske frie taumar, og tre av stykka har han sjølv også dramatisert. Det har vore nyskapande, spennande og prisvinnande teater. Nå er han attende på Studioscena med ei relativt fri dramatisering av Michel Houellebecqs fin-de-siècle-roman «Lanzarote» frå 2000 der Skjelbred sjølv har ansvar for både dramatisering, regi og scenografi. Med litt innlån frå fire andre av forfattarens romanar, har han laga ei humoristisk, velspela og mangefasettert oppsetjing om det meiningslause i tilværet der hedonismen kan sjå ut til å ha blitt målet med livet.

Romanens eg-person (Kenneth Homstad) opnar det heile med å fortelje korleis han rundt tusenårsskiftet enda opp med å reise på pakketur til Lanzarote, ein stad som ikkje kan skilte med stort anna enn gamle vulkanar og mykje turisme. På eit firestjerners hotell, «all inclusive», møter han Rudi, ein desillusjonert belgisk politimann, og to tyske lesber som er langt frå fanatiske med legninga si. Dei fire freistar å utforske øya, men nyttar tida i like stor grad til røyk, fyll og knull. I dette menasjeriet dukkar også ei kvasireligiøs sekt opp, og nokre menneske frå andre av Houellebecqs romanar.

Dette er livstrøytte kvite mellomklasse-europearar på leiting etter ei meining i kaoset. Der det meste er skarpt observert og fornøyeleg omskrive i romanen, er det minst like godt formidla i denne oppsetjinga. Kenneth Homstad har vore med i dei fleste av Skjelbreds tidlegare produksjonar på Trøndelag Teater, og er det trygge og sjølvsagte navet i framsyninga. Men Mari Hauge Einbu og Ingrid Bergstrøm som dei to tyske lesbene er også særs overtydande. Og ikkje minst gir det herlege overspelet til Øyvind Brandtzæg som den deprimerte Rudi ein ekstra dimensjon.

Det er ein god del leksikalsk opplysing i romanen, og Skjelbred følgjer opp, men gjer det prosaiske i boka langt meir levande og humoristisk. Utlegninga om den einpukla kamelen, eller var det dromedaren, blir gjennom Brandtzægs kamelkopi og Homstads knusktørre kommentering hysterisk morosam.

Framsyninga er bygd opp av mange små tablå der Skjelbred tar seg mange avstikkarar, og gir seg sjølv stor fridom i tolkinga. Men tidvis vil han litt for mykje. Det er ikkje alle innlåna frå andre bøker som er like vellukka, og mot slutten mistar oppsetjinga litt av intensiteten. Men som sivilisasjonskritikk og ein spegel på vår tid, er dette likevel både skarpt observert og svært så underhaldande.

(Meldinga stod i Klassekampen onsdag den 11. september 2019.)

Kva er normalitet?

lørdag, september 7th, 2019

TEATER

STANK: Fornedra og stinkande av surmjølk er Maria (Mari Strand Ferstad) likevel i stand til å bevare menneskeverdet. I bakgrunnen den forsmådde Susanna (Ragnhild Arnestad Mønness). FOTO: STIG HÅVARD DIRDAL

«Åpenbaringen»
Rogaland Teater, Teaterhallen
Av Mattias Andersson
Omsett av Arne Lygre
Regi: Mari Vatne Kjeldstadli
Scenografi og kostyme: Sven Haraldsson
Med: Mari Strand Ferstad, Cato Skimten Storengen, Ragnhild Arnestad Mønness, Eili Harboe, Espen Hana, Kasper Skovli Botnen og Svein Solenes

Eit svart, litt dystopisk, men likevel humoristisk drama om dei store spørsmåla i livet.

– Det kunne ha vore kven som helst. Slik trur eg regissør Mari Vatne Kjeldstadli har tenkt når ho set opp «Åpenbaringen» av den svenske dramatikaren Mattias Andersson i Teaterhallen på Rogaland Teater. For ho skil i starten lite mellom scene og sal eller publikum og aktør. Vi sit i eit atrium utan scenografi, i fullt ljos, og skodespelarane går i eitt med publikum. Varsamt let Kjeldstadli dei sju aktørane nøste opp sine historier, der tre av dei har det sams at ein av personane har fått ei openberring. Det tek til med Mikael (Cato Skimten Storengen) og Susanna (Ragnhild Arnestad Mønness), eit par midt i livet der han får besøk av ein engel som pålegg han eit offer. Han skal ause av sin kjærleik overfor tiggaren Maria (Mari Strand Ferstad). Det endar med eit samleie i ein kjellar stinkande av søppel og sur mjølk. Han har eit forklaringsproblem, og kona har like store vanskar med å forstå som vi i salen.

Så møter vi den 17 år gamle Jenny (Eili Harbo) som er kalla til å bli terrorist, og som i møte med terapeuten Niklas (Espen Hana) både med kroppsspråk og intellekt syner at det er ho som har makta, og han som er klienten. Endeleg er det dei to rivaliserande brørne Tim og Sam (Kasper Skovli Botnen og Svein Solenes) der konflikten i starten er litt utydeleg, men der den etter kvart utviklar seg dramatisk til si eiga motseiing.

Historiene blir presenterte som ei mengd små dramatiserte tablå der vi gradvis får del i dei ulike «kalla» og korleis det etter kvart er eit ope spørsmål om det er normaliteten eller galskapen som er gal. Det er sjølvsagt noko apokalyptisk og samstundes djupt eksistensielt over desse historiene. Det er søkande menneske og det evige spørsmålet om meininga med livet. Og i tillegg masse svart humor. Å halde merksemda oppe og skape stigning i ein slik relativt lang presentasjon, er ikkje enkelt. Eit anna problem er at ein i eit atrium spelar med ryggen mot publikum. Det gjer kravet til diksjon høgare enn det ensemblet her fekk til. Skodespelarane har korkje scenografi eller ljossetting å lene seg på, den einaste rekvisitten er fire liter surmjølk. Dialogen og spelet gjer jobben. I botnen ligg ein særs god tekst, omsett av Arne Lygre, samt eit utmerka ensemblespel. Og så er det songane og musikkvalet som gjer at det sjeldan blir langdrygt. Dei sju er alle framifrå songarar, og a cappella, åleine og i kor, framfører dei eit titals songar, alt frå salmar til Rudolf Nilsen og Jokke & Valentinerne.

Trass i heftige og dramatiske scener etter kvart, er «Åpenbaringen» eit lågmælt drama som lèt oss kome tett på personar og konfliktar det diverre er lett å kjenne seg att i, same kor outrerte dei er. Den mest interessante av dei på scena, syner seg raskt å vere tiggaren Maria som trass i umenneskelege lidingar likevel tviheld på menneskeverdet. Dette blir også forsterka ved at Mari Strand Ferstad gjer ei stillferdig, men heilt eineståande rolletolking.

(Meldinga stod i Klassekampen laurdag den 7. september 2019.)

Korleis kunne det skje?

søndag, september 1st, 2019

TEATER

NAIVE?: Jon Moan (Pål André Hasselvold) lèt seg overtyde av barndomsvennen Karl Adding (Jon Vegard Hovdal), medan det kan sjå ut som radiotelegrafisten Kåre Nøstvold (Ole Christian Gullvåg) er litt meir skeptisk. FOTO: KNUT RØNNING

«Operasjon Oleander, Muldvarpen»
Foreningen Operasjon Oleander, Ner-Killingberg, Leksvik
Av Marte Hallem
Regi: Marte Hallem
Musikk: Knut Ola Vang
Scenografi: Arnulf Haga
Kostyme: Bjørg Grønflaten
Lysdesign: Trond Walleraunet
Med: Jon Vegard Hovdal, Ole Christian Gullvåg, Pål André Hasselvold, Kari Wist Holmen, Mathias Melsæter Rydjord Arnstein Langåssve, Helene Øvergård Elvebakken og mange fleire.

Ei autentisk, sterk, gripande, mangefasettert og særs velspela framsyning om eit avsnitt av den trønderske krigshistoria som har kome litt i skuggen av Rinnanbanden.

Det er eit temmeleg halsbrekkande prosjekt det vesle produksjonsselskapet Foreningen Operasjon Oleander i samarbeid med Scene Midt og manusforfattar Marte Hallem har gitt seg i kast med. I løpet av tre år skal dei setje opp tre ulike framsyningar som skal gi oss eit innblikk i den såkalla Operasjon Oleander som var ein av dei største og mest omfattande tyske aksjonane mot norsk motstand under krigen. Dette skjedde på forsommaren 1944, og med god hjelp av Rinnanbanden og andre kollaboratørar. Folk på Fosen i Trøndelag hadde lenge vore særs aktive i motstandsarbeidet, og særleg var det i 1942 stor aktivitet for å lose norske jødar over til Sverige, og deretter tilsvarande arbeid for dei mange rømte austeuropeiske krigsfangane. Sentrale i mykje av dette arbeidet var Moan-familien i Leksvik, og på garden Ner-Killingberg som nå er freda og bygdemuseum, og som ikkje ligg så langt frå Moan, får vi nå eit eineståande innblikk i eit viktig avsnitt av den norske krigshistoria.

Eit vanleg norsk spel er anten skapt ved at ein får nokon med historisk og dramatisk kompetanse til å skrive eit historisk drama som så blir sett opp år etter år med mindre regimessige endringar slik som til dømes «Elden» på Røros. Eller ein kan ta eit kjend drama og setje det opp i historiske omgivnadar som «Peer Gynt» på Gålå. På Fosen har dei høgare ambisjonar, og gjennom tre år skal dei presentere tre forskjellige produksjonar som kan gi innsikt i ulike sider ved krigshistoria. Del 1 i fjor heitte «Flukten» og omhandla jødedeportasjonane hausten 1942 og losinga som blei organisert på Fosen. Det blei ein braksuksess som gjekk for fulle hus og til strålande meldingar. Heilt spesiell var premierekvelden då to av jødane som blei redda og over hundre direkte etterkomarar av dei det galdt, var til stades.

I årets produksjon, som heiter «Muldvarpen», er vi komne fram til 1943, og stykket tek for seg angivaren og kollaboratøren Karl Ludvig Adding. Han opererte på same område som den langt meir kjende Henry Oliver Rinnan, og dei to var delvis rivaliserande for å innynde seg hjå okkupasjonsmakta. Karl Adding var son av ein jødisk immigrant og ei norsk kvinne, og heitte opphaveleg Karl Ludvig Isaiewitch. Faren døydde tidleg, og Karl vaks opp i tronge kår i Fotveita i Sanden-området i Trondheim. Etter krigsutbrotet skifta han namn til Adding for å skjule bakgrunnen sin. Frå barnsbein av var han leikekamerat med nokre av dei som skulle bli del av den kommunistiske motstandsrørsla i Trondheim, og om somrane var han ofte i Leksvika og blei der kjend med Moan-familien og andre som skulle bli sentrale under krigen. Han var i ungdomen også med i fråhaldslosjen i Ila, ein etter kvart sentral organisasjon i det illegale arbeidet under krigen. Dette, kombinert med at Adding var halvt jøde, gjorde at han blei sett på som ein truverdig patriot ein kunne stole på. I motsetnad til Rinnan, var Adding berre angivar og dreiv korkje med tortur eller drap, men moldvarparbeidet hans førte til at mange blei arresterte, torturerte og drepne. Han hadde eigen lastebil der han under dekke av å køyre flyktningar til svenskegrensa, i staden køyrde dei rett til fangeleiren Falstad. Han fekk ordna papir for det meste og budde i eigen villa på Charlottenlund. I tillegg lét den tidlegare fråhaldsmannen alkoholen flyte. I ettertid kan ein spørje seg kvifor det tok så lang tid før motstandsrørsla fekk mistankar og til slutt avslørte han, og mye av årets teaterframsyning handlar om nettopp dette. Seinhaustes 1943 kom den endelege avsløringa, men for ein del var dette diverre i seinaste laget. I romjula 1943 blei Adding lagt inn på sjukehus i Trondheim, og under mystiske omstende døydde han. Truleg var det ein likvidasjon, men ingen veit det for visst. Ettersom det ikkje blei noko rettsoppgjer, og han difor kom noko i skuggen av Rinnan, har det ikkje vore så mykje merksemd om Adding, men for kommunistane i Trondheim og for motstandsrørsla på Fosen var han minst like farleg.

Marte Hallem har gjort eit imponerande researcharbeid for desse produksjonane, og det er difor eg i denne meldinga skriv så mykje om det historiske bakteppet. «Muldvarpen» tek til i mars 1943 då leksværingen Kåre Nøstvold (Ole Christian Gullvåg) saman med Arnfinn Grande blei slopne ut i fallskjerm over Åfjordsfjella. Dei to hadde tatt seg over til England og fått opplæring som radiotelegrafistar, og nå skulle dei etablere seg på Fosen for å rapportere om okkupasjonsmaktas arbeid i Trøndelag. Sleppet gjekk ikkje heilt etter planen for utstyret fann dei ikkje. Etter eit besøk hjå Moan-familien, tok dei seg over til Sverige og kom att etter ei tid med nytt utstyr. For å gjere ei lang historie kort, installerte Nøstvold seg i huset til Adding (Jon Vegard Hovdal), og ettersom han trudde at Adding var ein av heimefrontleiarane i Trondheim, gjekk alle meldingar via denne moldvarpen og angivaren.

I tillegg til Nøstvold, Adding og Moan-familien der Jon (Pål André Hasselvold) og kjærasten Borghild (Kari Wist Holmen) er dei mest sentrale, møter vi etter kvart også den radikale motstandsmannen Oskar Hoddø (Mathias Melsæter Rydjord) og kona hans Inger (Helene Øvergård Elvebakken) samt den litt meir skeptiske kommunisten Øistein Johnsen (Arnstein Langåssve). Handlinga i «Muldvarpen» vekslar i hovudsak mellom gardstunet på Moan, villaen til Adding og husværet til Hoddø. For å få til dette, har scenografen Arnulf Haga fått laga ei lita plattform som ei scene i scena, og med enkle rekvisittar, litt røykmaskin, effektiv lyssetting og sterke lydkulisser skiftar det saumlaust mellom plassane. Den fine musikken til Knut Ola Vang gir ein ekstra dimensjon og set fine stemningar, og ettersom Oskar Hoddø var ein dyktig songar og mannen bak klassikaren «Nidelven stille og vakker du er», blir det høve til fleire gode songnummer der finalen blei eit spesielt verdig og sterkt punktum.

Framsyninga har eit talrikt ensemble der dei fleste er lokale amatørar, men Marte Hallem har hatt ei særs god hand om personinstruksjonen for det var tidvis vanskeleg å sjå kven som var statistar og ikkje. Spelet var imponerande bra med overtydande rolletolkingar og mange fine små svisker å gle seg over. Som i fjor, har Marte Hallem skrive manus. Men medan ho i fjor sette bort regien, har ho i år også ansvaret for den. I hovudsak har det gått særs bra, spesielt med tanke på personinstruksjon. Miljøskildringane, særleg frå Leksvika, er også framifrå. Det er nesten så ein kjenner luktene. Og ho har laga ei fin veksling mellom det dramatiske bakteppet og små episodar frå dei meir trivielle kvardagane som det trass alt var flest av. Men eg har nokre mindre innvendingar når det gjeld dramaturgi og truverd. Vi følgjer motstandsmennene og familiane deira eit drygt halvår gjennom 1943, og forteljinga kan verke litt springande og utan at ein heilt får med seg kronologien i alt. Dramatiske situasjonar blir tidvis vel tydelege med høg stemmebruk i staden for å la dramatikken i handlinga gjere jobben. Og så sit ein sjølvsagt att med det etterpåkloke spørsmålet om korleis dette kunne skje. Korleis kunne så mange vere så naive? Den fattige fråhaldsmannen og halvt jødiske Karl Isaiewitch er i løpet av dei første krigsåra blitt ein halden mann med hus, lastebil, fine klede, løyve og papir til det meste og i tillegg ein som ikkje akkurat skyr alkoholen. Kvifor ringde det ingen klokker? Det er sjølvsagt lett i ettertid å stille dette spørsmålet, og det er også det både framsyninga og dei som overlevde han, har gjort. Eg kjenner ikkje detaljane kring Karl Adding og korleis han tedde seg, men i denne framsyninga er han gitt ein vel tydeleg og litt sjablongaktig framtoning som gjer det endå vanskelegare å fatte at det tok så lang tid før han blei avslørt.

Marte Hallem har tatt på seg ei nær umenneskeleg oppgåve med å skrive denne formidable krigstrilogien, men har til nå stort sett berre imponert. Saman med det vesle produksjonsselskapet «Foreningen Operasjon Oleander» og produksjonsleiaren Barbro Hølaas Vang har ho skapt eit monument av ei teaterforteljing. Om eitt år skal dei ta opp kva som skjedde på forsommaren 1944 då tyskarane i samarbeid med norske kollaboratørar sette i gong den omfattande arrestasjonsaksjonen Operasjon Oleander, ein aksjon som kom som resultat av hendingane som er skildra i fjorårets og årets produksjon. Med det som vi hittil har fått sjå, er det all grunn til å gle seg. I mellomtida bør folk i Trøndelag nytte veka som kjem til å reise til Ner-Killingberg i Leksvik for å få ei sterk og gripande teaterframsyning om ein litt mindre kjend del av den trønderske krigshistoria.

Monotont og episodisk

søndag, september 1st, 2019

TEATER

TYNN: Snart er det berre omrisset att. FOTO: TINGH

«Evig søndag»
Teatret Vårt, Molde i samarbeid med Den Nationale Scene i Bergen
Av Linnéa Myhre
Dramatisert av Mari Moen
Regi: Kristina Kjeldsberg
Scenografi og kostyme: Mari Watn
Komponist og lyddesign: Andreas Catjar
Med: Stine Robin Eskildsen

Ein bestseljarroman blir ikkje nødvendigvis godt teater.

Då Linnéa Myhre romandebuterte som 22-åring med den sterkt sjølvbiografiske boka «Evig søndag» i 2012, var ho for lengst eit kjend namn. Året før var ho kåra til årets beste bloggar med tusenvis av følgjarar. Boka hennar, forma som ei dagbok gjennom eitt år der ho ope fortalde om slankesjuke og depresjonar, selde i rekordopplag. I 2017 dramatiserte og regisserte Trine Wiggen romanen for Trøndelag Teater i det som blei ein relativt vellukka framsyning.

Nå har Teatret Vårt i Molde, i samarbeid med Den Nationale Scene i Bergen, fått Mari Moen til å lage ei ny dramatisering. Kristina Kjeldsberg har regien, og med Stine Robin Eskildsen i rolla som Linnéa, var det premiere torsdag. Framsyninga er eit tydeleg eksempel på at dramatisering av bestseljarromanar ikkje nødvendigvis blir godt teater.

I Mari Watns relativt enkle scenografi, er settinga ei blanding av Linnéas innestengde husvære og ein plass for fotoshoots. Kledd i kvitt og i kvite omgjevnadar kan vi få assosiasjonar til både institusjon og eksponering. Til Andreas Catjars særs vakre lydbilde tar det til med at Linnéa teiknar omrisset av seg sjølv slik politiet lagar åstadsteikningar. Denne teikninga snakkar ho med og til som eit alter ego, og freistar stadig å gjere omrisset tynnare. Teikninga gjev sjølvsagt også frampeik om eit mogeleg sjølvmord. Linnéa er vankelmodig så det held, og som i boka er det eit stadig spel på skal/skal ikkje og ulike kontrastar. Ho vil av nett samstundes som ho legg alt ut, ho vil bli sett, men skyr det offentlege, og her er ei ganske god blanding av humor og dystopi. Samt forbausande mye sjølvironisk innsikt som ho ikkje gjer så mykje med.

Stine Robin Eskildsen har ei tekstrik og krevjande rolle og spelar med stor energi, men grunnlaget frå dramatisering og regi er ikkje godt nok. Mari Moen og Kristina Kjeldsberg har i mindre grad enn Trine Wiggen greidd å rive seg laus frå boka, og det gjer framsyninga episodisk, og dramaturgisk ganske monoton. Det går frå det eine utbrotet til det neste utan særleg differensiering før det heile endar brått og fullstendig umotivert med at Linnéa går med på samtale med ein psykiater og alt ordnar seg.

(Meldinga stod i Klassekampen laurdag den 31. august 2019.)