Archive for the ‘Teater’ Category

Endetidsstemning

lørdag, mars 18th, 2017

TEATER

OPPGITT: Ikkje mye optimisme å sjå hjå denne desillusjonerte gjengen. FOTO: JOHANNES LAUKELAND FESTER SUNDE

OPPGITT: Ikkje mye optimisme å sjå hjå denne desillusjonerte gjengen. FOTO: JOHANNES LAUKELAND FESTER SUNDE

«Brødrene Karamasov»
Trøndelag Teater, Gamle scene
Dramatisering, regi og scenografi: Ole Johan Skjelbred
Kostymedesign: Ane Aasheim
Lysdesign: Tommy Geving
Lyddesign: Anders Schille
Med: Hildegunn Eggen, Stine Fevik, Kathrine Torborg Johansen, Ida Cecilie Klem, Vetle Bergan, Andreas Stoltenberg Granerud, Christian Ruud Kallum og Petter Winther

Om desillusjonerte, dekadente og trøytte menneske i ei endetid.


«Brødrene Karamasov» på Trøndelag teaters gamle scene opnar med at dei tre kvinnene i stykket, vendt mot salen, og framført som eit gresk kor stiller spørsmålet: «Hvorfor bruke tid på dette?» Og med det har Ole Johan Skjelbred sett standarden for framføringa i eit spenn frå antikken til i dag der han spelar på alle teatrale (og teatralske) verkemiddel som er mogeleg å finne på. I løpet av dei siste åra har Skjelbred sett opp tre nyskapande og spennande produksjonar på Trøndelag Teater, den Heddanominerte «Moby Dick» av Henry Melville, «Dager under» av Arne Lygre, og «Det er bedre å kappe det av enn å gå gjennom livet», basert på tekstar av Lisa Lie. Nå har han dramatisert Fjodor Dostojevskijs romankoloss «Brødrene Karamasov», tatt med seg meir av Lisa Lies univers enn Dostojevskijs, og med det som bakgrunn freista å seie noko om vår tid. Om ein skal ta kortversjonen, handlar romanen om fire brør, eit fadermord, mange religiøse overtonar og rivalisering over ei kvinne. Og han dreier seg om skuld. Alle elementa er her framleis, men eg trur det er ein fordel å gløyme Dostojevskij om ein skal ha utbytte av denne framsyninga for jamvel om romanens forteljing er oppstykka, er denne framsyninga delt opp til det nesten pulveriserte.

Skjelbred tar oss med til ei desillusjonert og dekadent endetidsstemning frigjort frå tid, stad og delvis også kjønn der alt er fragmentert. I form er dette punk, trash, meta og splatter der det meste blir presentert oversminka og i store bokstavar, og med ikkje så reint lite humor. I heile første akt sit eg og lurar på om koret kanskje hadde rett med opningsreplikken sin, for det meste verka temmeleg meiningslaust.

Det er før det eksistensielle, – tilhøvet mellom dei heilt ulike brørne, –  og mellom dei og den ufordragelege faren gradvis tar til å gå opp for meg, Før eg fatta kjærleikens kår i ei endetid og ser at dette ikkje lenger er ei mordgåte, men handlar om skuld og moralfilosofi. Då fell ein del brikker på plass, men vegen dit er nok alt for lang og omstendeleg til at dette blei ein heilt vellukka produksjon.

Når han, trass i mye uforståeleg bad taste, søppel og digresjonar likevel greidde å halde meg fast, skuldast det i vel så stor grad ensemblet på åtte som maktar å gi oss forbausande  nyanserte tolkingar trass i karikering og overspel, og som tidvis leverer framifrå spel, toppa av ein strålande Vetle Bergan som yngstesonen og den religiøse grublaren Aljosja.

(Meldinga stod i Klassekampen laurdag den 18. mars 2017.)

 

Kva er sanning?

lørdag, mars 11th, 2017

 

TEATER

SPEIL: Helvete er eit speil der ein aldri kan gøyme seg. FOTO: ARILD MOEN

SPEIL: Helvete er eit speil der ein aldri kan gøyme seg. FOTO: ARILD MOEN

«Helvete er de andre»
Teatret Vårt, Molde
Av: Eline Arbo
Regi: Eline Arbo
Scenografi: Juul Dekker
Kostyme: Sarah Nixon
Lysdesign: Finn Landsperg
Med: Sara Fellman, Johanna Mørck, Lars Melsæter Rydjord, Bjørnar Lisether Teigen

Kva er sant, kva er regi og kva er improvisert?

I samband med opninga av festivalen «Teaterfest» skulle Teatret Vårt ha sett opp «For lukkede dører» av Jean Paul Sartre. Men då arvingane låg i rettstvist om rettane, fekk teateret ikkje lov. I staden let dei regissøren Eline Arbo lage ein parafrase over Sartres stykke. Så kjem premieren, og tre skodespelarar listar seg motstrevande fram på scenekanten og fortel ei heilt anna historie. I åtte veker har dei øvd på «For lukkede dører», men for nokre få dagar sia fekk dei vite at rettane ikkje var på plass. Nå står dei her, rådville, forbanna, skuffa og med publikum i salen. Det blir til at dei fortel kva som har skjedd og gir eit innblikk i kva dei skulle ha spela. Så blir dei dristigare, gløymer redsla for å bli saksøkte, og vi får sjå både scenografien og meir til. Det er med andre ord duka for eit skikkeleg metateater med uendeleg mange lag, og aldri godt å vite kva som er sant og ikkje.

Sartres stykke frå 1944 handlar om tre personar i helvete, ein stad der det er umogeleg å gøyme seg for blikket frå dei andre, noko som gjer at dei opptrer i tråd med forventningar, og ikkje som frie individ. Med dette og Sartres fridomssøkjande eksistensialisme som bakgrunn, utforskar Arbo dagens sjølvopptekne selfiekultur der vi må bli sett, likt og prestere. Heile tida.

Det er blitt ei særs fornøyeleg framsyning der Arbo held opp speil etter speil i dei mange laga ho avdekkjer. På absurd vis greier ho både å lage ein Sartre for dummies og å seie vesentlege ting om vår samtid, samstundes som ho boltrar seg i teatermetaforar og -referansar. Det er intelligent gjort, og det mest imponerande er at ho har skapt ein dramaturgi der ho greier å halde oppe trykket nesten heile tida og aldri sluttar å overraske.

Dei tre på scena, Josef (Lars Melsæter Rydjord), Inez (Sara Fellman) og Estelle (Johanna Mørck) spelar både seg sjølve og dei rollene dei skulle ha hatt Dei er særs ulike personar som tar rollene heilt ut på fornøyeleg, lett karikert, og forbausande truverdig vis samstundes som dei går ut og inn av illusjonen. Når dei etter kvart vågar å la teppet gå opp, blir det heile i tillegg ei visuell oppleving. Juul Dekkers scenografi saman med kostyma til Sarah Nixon og Finn Landspergs utsøkte lysdesign gjer framsyninga til eit verkeleg speilbilde av vår tid. I det postfaktuelle samfunnet er det umogeleg å vite kva som er sant og ikkje, kva som er regi eller improvisert. Her blir vi haldne for narr.

«Helvete er de andre» er Eline Arbos regi- og dramatikardebut i Norge, og sjølv om ho i finalen ikkje stolar heilt på publikum og blir vel omstendeleg, er dette ein formidabel debut.

(Meldinga stod i Klassekampen laurdag den 11. mars 2017.)

Rapport frå ei sjukeseng

mandag, mars 6th, 2017

TEATER

LANGLIGGJE: Mange spørsmål reiser seg for den som har vore langliggjar på eit sjukehus. FOTO: VEGARD SCHJELDERUP WIGUM

LANGLIGGJE: Mange spørsmål reiser seg for den som har vore langliggjar på eit sjukehus. FOTO: VEGARD SCHJELDERUP WIGUM

«Langligger»
Teaterhuset Avant Garden, Trondheim
Av Teater Fusentast v/Coby Omvlee
Regi: Anne Mali Sæther
Scenografi: Gilles Berger og Jenny Hilmo Teig
Video, musikk, lyddesign: Randi Størseth
Med: Coby Omvlee

Eit lågmælt og personleg dokumentarteater, med balansert og humoristisk distanse til det traumatiske og sjølvopplevde.

Etter ei bilulukke i 2011 fekk Coby Omvlee i «Teater Fusentast» eit langvarig og ufriviljug møte med norsk helsevesen. Med øydelagd tarm og behov for både akutt hjelp og oppfølging, opplevde ho eit heilt år med opphald på sjukehus og helsehus, operasjonar som både var mis- og vellukka, for tidleg utskriving til rehabilitering, attende att til sjukehus, feilvurderingar som kunne ha vore dødelege, flinke folk, ikkje så flinke folk, system- og rutinefeil. Og meir til. Omvlee er gift med ein lege, og dei meinte vel båe at dei kjende og hadde tillit til helsevesenet. Men så var ikkje røyndomen slik dei trudde. Nå er det blitt teater av opplevingane, og i helga var det urpremiere på Teaterhuset Avant Garden i Trondheim.

Som teatermeldar er eg denne gongen ikkje heilt gild. Eller kanskje er det nettopp det eg er? I dei siste åtte åra har eg sjølv vore utsett for to alvorlege ulukker, vore operert seks gongar og opplevd feilvurderingar og medaljens bakside. Men også møtt eit helsevesen som på sitt beste er verdas fremste, og som altså har mange sider. Det er til dømes ekstrem sprik mellom framifrå akuttmedisin og elendig oppfølging, og mellom arbeidet på golvet og den helsefaglege leiinga. Difor var eg skeptisk, for det er lett å bli einsidig, men den grava fell ikkje Omvlee i, og det er godt gjort når ein veit kva ho har opplevd.

Scena er ei sjukehusseng med tilhøyrande stativ for intravenøs føde, væske, medisinering og andre remedium. Og på bakscena får vi bilde og videoprojeksjonar samt ei rekkje stutte intervju med folk frå ulike nivå i og rundt helsevesenet. Åleine på scena er Omvlee som lågmælt og nesten naivistisk fortel si historie med ein distanse som var imponerande, særleg gitt dei alvorlege konsekvensane ho var truga av undervegs. Nettopp fordi dette ikkje blir insisterande, men heilt nøkternt forteljande, med mye sjølvironi og humor, og samstundes kontrastert av gode minne om alt det som faktisk er bra, blir framsyninga og kritikken ekstra sterk. Det er sjølvsagt ei personleg historie som ikkje utan vidare kan generaliserast, men Omvlee gjer heller ikkje noko forsøk på å påstå at dette er heile sanninga. Det er eit personleg og litt undrande vitnemål, velregissert og presentert som akkurat det. Coby Omvlees «Langligger» er balansert, humoristisk, innsiktsfullt, og på same tid både godt teater og eit framifrå utgangspunkt for å diskutere helsepolitikk generelt og new public management spesielt.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 6. mars 2017.)

Hamlet for dei yngste

mandag, februar 27th, 2017

TEATER

SPEL: Gjennom leik og rollespel, som ikkje er alvor, er det mogeleg å tulle med det meste. FOTO: ARILD MOEN

SPEL: Gjennom leik og rollespel, som ikkje er alvor, er det mogeleg å tulle med det meste. FOTO: ARILD MOEN

«Hamlets pappa er et spøkelse»
Barneteatret vårt, Arbeideren, Ålesund
Basert på «Hamlet» av William Shakespeare
Konsept, regi og musikk: Martin Rosengardten
Scenografi og kostyme: Marika Åkerblom
Lysdesign: Jonas P A Fuglseth
Med: Jonas Delerud og Elisabet Topp

«Hamlet» for seksåringar, presentert forståeleg, leikent og forbausande tru mot originalen.

Vi sit i eit venterom i Arbeideren i Ålesund, og inn kjem Ofelia. Ho skal til Hamlet for å trøyste han etter at faren hans nettopp døydde, og om vi lovar å ikkje prate så høgt om død og slikt, kan vi få bli med. Slik opnar den svenske skodespelaren og regissøren Martin Rosengardtens særs leikne, lett absurde og ganske underhaldande parafrase over «Hamlet», ei framsyning for alle frå 6 år og oppover, og som greier det kunststykket det er å ta vare på dei viktigaste kvalitetane i Shakespeares drama.

Hamlet er sjølvsagt lei seg etter tapet av den han er mest glad i, men alvorlegare er løyndomen han let Ofelia få del i. Pappa har synt seg for han som eit spøkelse, og endå verre; han har fortald Hamlet at han blei drepen av bror sin, onkel Claudius. Ofelia trur sjølvsagt ikkje på slikt tull, men så skjer skumle ting, og vi er i gong. På ein times tid greier dei to å sveipe innom det meste i originalen utan at dette på nokon måte blir ei vareoppteljing, men tvert om si eiga historie med god utvikling og stram dramaturgi.

Framsyninga tar etter kvart form av eit rollespel, slik ungar leikar, og dei andre aktørane er  dokker dei to har for handa, som Kaptein Sabeltann, ET, Kermit og ei rekkje andre. Det er leikent, oppfinnsamt, tidvis ganske absurd, og underhaldande så det held. Her er det gift (nøtteallergi), folk døyr i hopetal, og ein skulle tru at det både kunne vere i skumlaste laget for dei minste, og ikkje minst ein vanskeleg intrige å henge med i. Men gjennom dokkespelet, dei barnlege innfalla og den varme humoren, forstår alle at dette berre er eit rollespel som eigentleg ikkje er så farleg. Og det største kunststykket til Rosengardten er at han har gjort forteljinga logisk og forståeleg. Intrigen i «Hamlet» er temmeleg komplisert, men aldri har eg opplevd han tydelegare og lettare å forstå. Nokre strykingar er det sjølvsagt blitt, men det meste er på plass. Til og med gravescena er med som eit lite, humoristisk tablå.

Scenografien er enkel, men fungerande, vi er på guterommet til Hamlet med alt det som vanlegvis finst i eit slikt rom. Jonas Delerud og Elisabet Topp spelar truverdig og energisk, og nyttar seg av publikum der det kan passe. Dei serverer oss lun humor, absurde vendingar, litt metateater og ein passe porsjon alvor. For «Hamlet», og ikkje minst døden, er alvorlege saker. Hovudtemaet i denne oppsetjinga er kva som skjer når ein mistar den som er aller nærast, og teateret syner oss at heller ikkje døden er meir alvorleg enn at det går an å tulle litt med han.

Rosengardten har laga ein leiken parafrase over «Hamlet» der finalen nok er blitt litt uforløyst, men der vegen fram var både underhaldande, overraskande og tankevekkjande.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 27. februar 2017.)

 

Om å bli sett

mandag, februar 20th, 2017

TEATER

STALKER: Er du realitystjerne kan du fort få ein stalker i bakgrunnen. FOTO: STIG HÅVARD DIRDAL

STALKER: Er du realitystjerne kan du fort få ein stalker i bakgrunnen. FOTO: STIG HÅVARD DIRDAL

«Å telle til null»
Rogaland Teater, barne- og ungdomsteatret, Kjellarteatret
Av: Kristofer Blindheim Grønskag
Regi, scenografi og musikk: Arne Nøst
Med: Aktørar frå barne- og ungdomsteatret ved Rogaland Teater, Andrea Viland Ask, Erlend Øyvindssønn Ravnanger, Ane Birgitte Johansson, Andrea Johnsen, Sondre Trodahl, Yasmin Ullestad og Helene Åsnes.

Ein tekst som verkeleg fangar samtida og kva ungdomen er opptatt av.

 

Eg skriv vanlegvis ikkje om amatørframsyningar, men dette er eit litt spesielt unnatak som omhandlar både ny norsk dramatikk og to viktige teaterinstitusjonar. «Den Unge Scene» er eit prosjekt som blei starta i 2004, og som har som føremål å heve nivået på ungdomsteateret i landet. I alt 64 skule- eller ungdomsteater frå 11 regionar kan velje mellom seks tekstar skrivne spesielt for dei. Med kyndig hjelp blir dette produsert og sett opp over heile landet. Det spesielle i år er at ein av dei seks tekstane, «Å telle til null» av Kristofer Blindheim Grønskag, er vald av heile 29 deltakarar. Det gjer Grønskag til den desidert mest spela dramatikaren i Norge denne våren, og ikkje utan grunn, for dette er ein eksepsjonelt god tekst.

Kristofer Blindheim Grønskag er eit namn du snarast bør merke deg. Han er 32 år, dramatikar og universitetslektor, er førebels omsett til åtte språk, og har alt ein rikhaldig produksjon bak seg. Sjølv har eg meld to urpremierar og ein premiere av han i løpet av berre dei siste fire månadane, «Larmen og vreden» på Trøndelag Teater i oktober, «Korrigeringer» med Konstellasjonen på Teaterhuset Avant Garden i januar, og nå «Å telle til null» på Rogaland Teater. At eg valde å reise til Stavanger for å sjå ein produksjon som på same tid blir sett opp 29 forskjellige stadar i landet, er ikkje tilfeldig. Rogaland Teater har eit eige barne- og ungdomsteater (BUT) som har vore banebrytande i sitt felt. I år feirar BUT 60-årsjubileum, og i desse åra har heile 30 000 ungdomar fått grunnleggjande teaterutdanning i BUT, og meir enn 1,3 millionar menneske har sett produksjonane deira. Dei sju BUT-aktørane denne gongen framførte Grønskags tekst med truverd, autoritet og stor innleving.

«Å telle til null» er ein tekstbombe der vi gjennom ti ulike scener tel ned frå ti til sjølve avfyringa. Dei ulike tablåa er i starten tilsynelatande heilt frittståande inntil vi etter kvart forstår at dei alle grip inn i kvarandre og heng saman. Det startar særs dramatisk med nokre ungdomar som filmar seg sjølve på ei togline rett før toget kjem, og som hoppar av i siste liten. Alt gjort for å få likes og views. Så er vi innom realitykjendisen som blir utsett for ein stalker, for mobbeofferet som går litt over streken, om det uheldige drapet på ei ku, og om eit fyrverkeri av ei anna verd. Mange av tablåa endar i ein skikkeleg cliffhanger som gjer dramaturgien intens. Og alt handlar til sjuande og sist om det desperate ønsket om å bli sett. Det er intelligent, det er humoristisk, og det er godt observert. Kristofer Blindheim Grønskag har skrive ein tekst som grip rett inn i ungdomens kvardag, og som nå blir spela heile 29 ulike stadar i landet.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 20. februar 2017.)

 

Humoristisk om store spørsmål

mandag, februar 20th, 2017

TEATER

EKSISTENSIELT: Barn, eller ikkje barn? Det er spørsmålet. FOTO: STIG HÅVARD DIRDAL

EKSISTENSIELT: Barn, eller ikkje barn? Det er spørsmålet. FOTO: STIG HÅVARD DIRDAL

«Pust»
Rogaland Teater, Intimscena
Av: Duncan Macmillan
Omsett av Michael Evans
Regi: Simon Lay
Scenografi: Arne Nøst
Med: Espen Hana og Mareike Wang

Er det berekraftig å setje barn til verda når ungens CO₂-avtrykk vil ha ei vekt større enn Eiffeltårnet?

På ein handletur på Ikea kjem med eitt, og heilt utilsikta, det store spørsmålet opp. Han og Ho, dei har ikkje namn, og slik kan dei vere kven som helst av oss, står i kassakø, og i samtalens løp kjem Han openbert inn på om dei skal ha barn. Det usagte er sagt, og Han forstår alt for seint konsekvensane av det han har sett i gang.

Han (Espen Hana) og Ho (Mareike Wang) er eit relativt vanleg sambuarpar i etableringsfasen, kanskje med noko ulik kulturell og intellektuell bagasje, men politisk korrekte, opptatt av at kloden vår er i ferd med å forgå, og overtydde om at dei er gode menneske, noko dei stadig minner seg sjølve om. Men bak det rasjonelle ytre er det sjølvsagt hormon og irrasjonelle kjensler. Som dei fleste andre i same situasjon, har dei forelska seg og flytta saman utan å gruble så mye over det. Men så kjem det store spørsmålet opp, og det heile blir eksistensielt. I ei verd med fare for overbefolkning og matmangel, og ikkje minst med aukande klimaproblem, er det ikkje berre berre  for reflekterte menneske å setje barn til verda. Er det best å forbli barnlause? Skulle dei kanskje adoptere? Eller, – sjølv om det er heilt nazi å tenke slik, – er det best at ikkje berre dei ureflekterte, men også dei intelligente og oppegåande får barn, for at ikkje evolusjonen skal gå i gal retning? Han og Ho diskuterer og grublar, og seier høgt det dei fleste er innom i tankerekkjene sine, men som ikkje alltid er like korrekt og difor som oftast blir tenkt, men ikkje sagt. Dei freistar den umogelege øvinga å vere rasjonelle om det irrasjonelle, og får det sjølvsagt aldri heilt til. Heilt ubetaleleg er scena der dei bestemmer seg for å produsere og Han blir gripen av ekstasen medan Ho vil det skal vere vakkert. Slike kvardagstablå er denne oppsetjinga full av.

«Lungs» frå 2011 av den britiske dramatikaren Duncan Macmillan har gjort stor suksess og hausta prisar i både England og USA. Macmillan set fingeren på eit tema som opptek unge over heile verda, og han seier mye som mange berre vågar å tenkje, men ikkje å ytre. Med stor innsikt og minst like mye humor held han opp for oss eit speil der du skal ha ganske dårleg sjølvinnsikt for ikkje å kjenne deg att. Stykket hadde norgespremiere på Teatret Vårt i Molde våren 2015 med tittelen «Pusterom», blei for ei veke sia vist på Vinterlysfestivalen i Mo i Rana, og vil sikkert før eller seinare nå ei scene nær deg. Men nå er det altså Rogaland Teater. Dei har vald å la Michael Evans lage ei ny omsetjing, og resultatet er blitt eit levande, munnleg og særs truverdig språk som også unngår problemet vi fekk i Molde. I teksten ligg det rom for kjønnsstereotypiar der kvinna er hysterisk og mannen stoisk reflektert. I Evans’ omsetjing er dei to kjønnsrollene meir personlegdommar og knytt til klassebakgrunn enn til kjønn der Ho er verbal og spontan medan Han er meir språkleg utilpass og fåmælt.

På intimscena i Stavanger der Arne Nøst har laga ein ekstremt minimalistisk scenografi, får vi oppleve Han og Ho frå ein temmeleg klein og vanskeleg diskusjon i kassakøen på Ikea til kvardagslege diskusjonar om det store barnespørsmålet og mye anna. I eit uvanleg tett kammerspel utan pausar følgjer vi dei i ei mengd tablå som utan stopp går over i kvarandre, og der spranga kan vere frå nokre timar eller dagar til både månadar og år. Faktisk heile livet. Og etter kvart som diskusjonar, krangel, problem og humoristiske overflatetrivialitetar blir presentert i eit høgt tempo og med imponerande innleving, ser vi gradvis at i botn av det heile ligg ei umåteleg vakker kjærleikshistorie, vakker nettopp fordi ho er så sann og ekte.

I Simon Lays regi er det tett spel og inga daudpunkt samstundes som han har tatt godt vare på dramaturgien i dei etter kvart overraskande vendingane historia tar. Dei to på scena leverer formidable og overtydande truverdige rolleprestasjonar utan eit einaste kvileskjær i ei særs tekstrik oppsetjing. «Pust» er blitt ei tankevekkjande, underhaldande og særs velspela framsyning.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 20. februar 2017.)

 

Tru på deg sjølv

søndag, februar 19th, 2017

TEATER

FARGERIKT: Ein leiken keisar regjerer over eit like leikent og nøgd folk der fargerike kostyme og sukkerspinn er del av kvardagen. FOTO: STIG HÅVARD DIRDAL

FARGERIKT: Ein leiken keisar regjerer over eit like leikent og nøgd folk der fargerike kostyme og sukkerspinn er del av kvardagen. FOTO: STIG HÅVARD DIRDAL

«Keiserens splitter nye klær»
Rogaland Teater, Hovudscena
Av Nina Godtlibsen
Regi: Nina Godtlibsen
Scenografi og kostyme: Terese Arildsdatter Riis
Komponist: Arne Nøst
Med: Cato Skimten Storengen, Ingrid Rusten, Lars Funderud Johannessen, Roar Kjølv Jenssen, Marko Kanic og Mette Arnstad samt seks aktørar frå BUT

Ein sjarmerande og underhaldande parafrase over H C Andersens kjende eventyr.

I eit land som er både her og der, og som både var og er, regjerer ein keisar (Cato Skimten Storengen) som ein verkeleg må kalla ein homo ludens, ein populær sjef som er meir opptatt av at både han og folket skal ha det gøy enn å gjere budsjettarbeid, styre statsråd og drive med andre keisame trivialitetar. Som i eit land vi ikkje skal si namnet på, er dette keisardømmet rikt på naturressursar, og kan difor ta seg råd til å ha det litt gøy. Keisarens rådgjevar (Ingrid Rusten) er så avgjort med på notane, og er openbert avstandsforelska i den leikne sjefen. Den einaste som freistar å vere litt jordnær, er hoffsekretæren (Roar Kjølv Jenssen), men han pratar stort sett for døve øyre. Lars Funderud Johannessen fungerer som ein slags herold eller forteljar, og folket i det vesle landet blir spela av dyktige ungdomar frå BUT (Barne- og ungdomsteateret til Rogaland Teater). Alt er idyll i keisardømmet, her er det song, musikk, leik, fargar og sukkerspinn, og det vil det halde fram med så lenge det er naturressursar nok til å finansiere kalaset.

Men så kjem to særs sjarmerande skurkar (Marko Kanic og Mette Arnstad) på banen. Dei ser rikdomen som dei godt kunne tenke seg å overta, og ved å hacke statskringkastinga og sende falske nyhende, greier dei å få keisaren til å tru at han er upopulær og at det går rett vest med økonomien i landet. Keisaren, som elskar å kle seg i fargerike kostyme, må skifte til grå dress, og alt som er av fargar blir drapert i svart og grått. Dei to skurkane påstår deretter å vere omdømmeekspertar, og ettersom det er krise i landet, sluker keisaren råda deira med søkke og snøre, og skurkane blir etter kvart dei reelle makthavarane medan dei samstundes tømmer statskassa.

Sjølv om keisaren ser seg nøydd til å avstå frå det meste som er gøy, greier han ikkje å halde seg frå bursdagsfeiring når åremålsdagen nærmar seg. Men han vil sjølvsagt ikkje gå i grå dress. Dei to skurkane kjem då opp med ideen om det fantastiske silkemjuke og fargerike stoffet som er usynleg for alle dei som er dumme eller som ikkje gjer jobben sin. Og for dei som har lese H C Andersen, er resten historie. Ein unggut som har vald å vere annleis og vågar å lite på seg sjølv, seier det som det er. Skurkane blir avslørt, keisaren blir leiken att, kjærleiken blomstrar, og moralen er at ingen er svak eller dum, og at det er avgjerande å vere seg sjølv og stole på at det er godt nok.

Dette kunne sjølvsagt ha blitt ei moralistisk og litt klissen historie, men på grunn av den særs leikne tilnærminga teateret har valt, eit ensemble som nærast renn over av speleglede leia av ein sprudlande keisar, gode og velframførte songnummer, og der scenografi og særleg dei fargerike kostyma gir masse bonus, er dette blitt ei umåteleg sjarmerande framsyning og ein artig modernisering av ein gamal klassikar. At det ligg ei rekkje politiske parallellar til dagens situasjon både heime og andre stadar innbakt, gjer det ikkje akkurat dårlegare. Rogaland Teater er flinke til å lage teater av og for barn, og «Keiserens splitter nye klær» er ikkje noko unnatak.

 

Leik med klisjear

mandag, februar 13th, 2017

MUSIKAL

SHERWOODSTOCK: Ein forrykande bistandskonsert skal erstatte stelinga frå dei rike. FOTO: BERRE V/JENS WESTBYE

SHERWOODSTOCK: Ein forrykande bistandskonsert skal erstatte stelinga frå dei rike. FOTO: BERRE V/JENS WESTBYE

«Robin Hood – Rai Rai i Sherwoodskogen»
Trøndelag Teater, Hovudscena
Av: Mads Bones og Olve Løseth
Regi: Mads Bones
Scenografi: Olav Myrtvedt
Kostyme: Christina Lovery
Lysdesign: Eivind Myren
Musikalsk leiar: Åsmund Flaten
Orkester: Åsmund Flaten/Kyrre Havdal, Skjalg M. Raaen/Hans Petter Vik Sæther, Morten Skaget/Kjetil Sandnes, Stian Lundberg/Magnus Forsberg, Kåre Kolve/Erlend Jentoft og Øyvind F. Smidt
Koreografi: Martha Standal
Med: Gunnar Eiriksson, Mari Hauge Einbu, Olve Løseth, Hans Petter Nilsen, Anne Krigsvoll, Frode Rasmussen, Ingrid Bergstrøm, Klaus Sonstad, Karl-Vidar Lende, Jon Lockert Rohde, Ole Christian Gullvåg, Josefine Frida Pettersen, Jan Frostad, Mari Haugen Smistad. Malin Skjolde, Amalie Eggen, Knut Erik Engemoen, Per-Theodor Paulsen og Jonas Fuglevik Urstad.

Ein hemningslaus og underhaldande leik med melodramatiske klisjear.

I staden for å hente råstoff til årets vårmusikal frå London eller New York, har Trøndelag Teater latt det særs kreative radarparet Mads Bones og Olve Løseth hauste frå den lokale populærmusikken. Med utgangspunkt i segna om Robin Hood har dei laga ei historie som meir og meir tar form av ein parafrase over Romeo og Julie med happy ending, ausa av den uendelege songskatten frå dei siste femti års populærmusikk frå Midt-Norge, og laga ein musikal som er sin eigen sjanger og som difor legg ein del premiss du berre må akseptere. Gjer du det, får du til gjengjeld strålande underhaldning i høgt tempo, mye lys og varme og ei rekkje overraskingar.

Rickard Løvehjerte (Frode Rasmussen) er på Lesbos på vegner av «Kongar utan grenser», og Lady Marion (Mari Hauge Einbu) tar utdanning hjå Paul McCartney i Liverpool. I mellomtida styrer den infame og pedofile sheriffen av Nottingham (Hans Petter Nilsen) på den affekterte fjollen prins Johans (Olve Løseth) nåde. I Sherwoodskogen har «løvetennene» forskansa seg med peace & love og si særeigne form for bistandsarbeid under leiing av Robin Hood (Gunnar Eiriksson). Forteljinga gir rom for konfliktar, fredsmekling, bistandskonserten «Sherwoodstock», action og mye romantikk, og trass i ei tullete handling, mye ganske klein humor og ein god del dårleg smak, er det likevel ei fornøyeleg historie med god dramaturgisk stigning.

Løseth og Bones har gjort djupdykk i midtnorsk populærmusikk frå 60-talets Difference via  trønder-rocken, og til Gåte og Ary, og lånt heile 37 låtar frå eit nærare tjuetals artistar. Sjølv om songane er kjent stoff, verkar det likevel innhaldsmessig som om alt er skrive for denne musikalen. Det skuldast i stor grad Åsmund Flatens eminente arrangement og solide musikalske leiing der mange av songane får nytt liv og overgår originalen. Dyktige songarar i dei fleste ledd gjer også sitt.

Olav Myrtvedts scenografi er kreativ og stemningsskapande og gir gode rom for fine skift, og dei fantasifulle kostyma til Christina Lovery var eit maskeradeball i seg sjølv. Ensemblet spelar i høgt tempo med ein enorm speleglede, velkoreografert, og solid leia av Gunnar Eiriksson og Mari Hauge Einbu der dei boltrar seg i overspel, klisjear, gags, bannskap, bad taste og framifrå songnummer. Ein ekstra sviske var det å få sjå Anne Krigsvoll heime att på Trøndelag Teater der ho som amme (Amme Krigsvoll, ha ha) synte kor dyktig ei birolle kan gjerast.

Årets vårmusikal er eit velregissert oppkomme av gjøglarglede, eit publikumsfrieri av dei sjeldne, og eit overtydande prov på kor rik den midtnorske songskatten er.

(Meldinga stod i Klassekampen måndag den 13. februar 2017.)

 

Det uendeleg havet

lørdag, februar 11th, 2017

TEATER

KONSERTRIGG: Blått hav og fine videoprojeksjonar, men lite rom for spel. FOTO: MARIUS FISKUM

KONSERTRIGG: Blått hav og fine videoprojeksjonar, men lite rom for spel. FOTO: MARIUS FISKUM

«Havboka»
Hålogaland Teater, Scene vest
Av: Morten Strøksnes
Dramatisering, regi, scenografi og kostyme: Anders T. Andersen
Lysdesign: Øystein Heitmann
Lyddesign: Jim-Oddvar Hansen
Videodesign: Kim S. Falck-Jørgensen
Komponist: Adrien Munden
Musikalsk ansvarleg: Espen Elverum Jakobsen
Med: Kristian Fr. Figenschow, Trond Peter Stamsø Munch, Torstein Bjørklund, Trude Øines, Marius Lien, Thea Borring Lande, Espen Elverum Jakobsen og Inge Kolsvik.

Eit forrykande forteljarteater der det blir lite rom for refleksjon og ettertanke.

 

Med «Havboka eller Kunsten å fange en kjempehai fra en gummibåt på et stort hav gjennom fire årstider» greidde Morten A. Strøksnes i 2015 å skrive ei sakprosabok som ein spenningsroman, spekka med informativ og underhaldande kunnskap, og samstundes med ein klår politisk bodskap. Boka blei ein prisvinnande kjempesuksess. Berre dryge året etter tek Hålogaland Teater på seg den tilsynelatande umogelege oppgåva å dramatisere dette innhaldsrike dramaet frå Vestfjorden.

I «Havboka» fortel Morten Strøksnes om korleis han og kameraten Hugo Aasjord frå Steigen set seg føre å fange eit eksemplar av den myteomspunne håkjerringa, ein kjempehai som lever i nordlege havområde. Fire forsøk gjer dei gjennom fire ulike årstider før dei ein maidag omsider får napp og vel så det. Resultatet blir etter kvart uviktig. Det er vegen fram, alle opplevingane undervegs, og ikkje minst all den kunnskapen om havet Strøksnes gir oss som er den verkelege forteljinga.

Anders T. Andersen har ansvar for både dramatisering, regi og scenografi. Ettersom dette er spektakulære saker som er vanskelege å skape att på ei scene, har han vald forteljarteateret som form. Scena er rigga som til rockekonsert, og dei einaste havrelaterte kulissene er to skjermar med ulike videoprojeksjonar. Seks skodespelarar fortel i ei blanding av doku- og forteljarteater, og løyser det heile opp med heftige, og godt framførte musikalske avbrot. Alle seks spelar instrument og syng, saman med to musikarar på tangent og gitar.

Det opnar særs lovande og ganske forrykande der du verkeleg kjenner suget mot havet. Men etter kvart får framsyninga openberre problem. Dei mange fine og beskrivande videoprojeksjonane druknar litt i konsertriggen som kjem i vegen for historia. Regigrepet er heller ikkje uproblematisk. Andersen har nok stroke mye, men ikkje nok. Å lese slike mengder fakta i ei bok med høve til fordøyande avbrot, er noko anna enn å få det presentert utan særleg dramatisering, i høgt tempo og med ein entusiasme som i liten grad gir rom for pause og refleksjon. Kristian Fr. Figenschows stille underfundige humor og litt metateater, var ein god kontrast vi fekk for lite av. Og Thea Borring Lande synte korleis dette kunne ha vore framført. Ho var forrykande som felespelar og songar, medan ho samstundes greidde å vere lågmælt og inderleg der det var påkravd. «Havboka» er, som romanen, eit oppkomme av kunnskap og forteljarglede. På scena blei det både framsyningas styrke og problem.

(Meldinga stod i Klassekampen laurdag den 11. februar 2017.)

Tretten år i tukthus

tirsdag, februar 7th, 2017

MUSIKKTEATER

FRI: Ei stolt kvinne forlèt Tugthuset på Kalvskinnet etter tretten lange år. FOTO: ÅGE HOJEM

FRI: Ei stolt kvinne forlèt Tugthuset på Kalvskinnet etter tretten lange år. FOTO: ÅGE HOJEM

«Fra Kautokeino til Kalvskinnet»
Gamle lagrettssal, Kalvskinnet, Trondheim
Av: Marit Selfjord
Komponist: Terje Bjørklund
Regi: Marit Selfjord
Scenografi og kostyme: Toril Skipnes
Musikarar: Trio Luna; Annika Nordström, Jan Petter Hilstad og Ruth Potter
Med: Anna Sundström Otervik og Per Vollestad
Produsert av: NTNU Vitenskapsmuseet

Eit kammerspel om ein lite påakta del av historia.

 

I samband med samefolkets hundreårsjubileum er det samisk kulturveke i Trondheim. Sundag var det urpremiere på «Fra Kautokeino til Kalvskinnet», ein miniopera om ein viktig del av norsk og samisk historie. Kautokeino-opprøret i 1852, der både kjøpmannen og lensmannen blei drepne, resulterte i eit omfattande rettsoppgjer. To av opprørarane, Mons Somby og Aslak Hætta, blei halshogde hausten 1854, medan 22 andre fekk lange  fengselsstraffer. Dette er godt kjend, men kva skjedde etterpå? Nå har Marit Selfjord laga eit lite kammerspel om historia til Elen Aslaksdatter Skum som også blei dømd til døden,.

Minioperaen dreier seg om tretten lange år i Tugthuset på Kalvskinnet i datidas Trondhjem. Men historia tar til lenge før det. Rundt 1850 var det stor sosial uro blant samane i Finnmark. Grensestenging og uhemma brennevinssal var to viktige årsaker. Samstundes førte forkynninga til den karismatiske presten Lars Levi Laestadius til ei religiøs og politisk oppreist. Elen Skum, 24 år gamal, men alt mor til fem der berre yngstesonen var i live, og med ein alkoholisert mann, var ein av følgjarane. Under konfirmasjonen i Skjervøy kyrkje i juli 1851 kalla ho presten for Satan og saman med 21 andre samar blei ho tiltalt, men greidde å rømme. I eit års tid levde ho og sonen i skjul som fredlause, og det gav henne oppnamnet «Jomfru Marja». Enorme ressursar blei sette inn for å fange henne, og etter Kautokeino-opprøret, der ho også var med, blei ho tatt. Høgsterett dømde ho til døden, men dommen blei omgjort til livsvarig straffarbeid, og berre få dagar før halshogginga av Mons Somby og Aslak Hætta (svogeren hennar), kom ho til Tugthuset på Kalvskinnet. Der møtte ho presten Frederik Storm som blei hennar sjelesørgjar og fortrulege. Gjennom Storms kortfatta notat og hans mange søknadar om nåde har Marit Selfjord freista å rekonstruere møta mellom dei to.

Det er blitt eit lite kammerspel i fem tablå. Form og omfang gjer sjølvsagt at det må bli fragmentarisk, men det er likevel blitt ei truverdig og gripande historie om ein stolt, men angrande opprørar, om ei mor som lengtar etter sonen, og om tretten års utvikling frå ei inneslutta, depressiv Elen full av kvalar, til ei rakrygga kvinne som omsider får reise heimatt til sine eigne. At dette er blitt så vellukka skuldast sjølvsagt at Selfjord har skrive ei gripande historie som kjem tett på både Elen og presten, men også at ho har henta utøvarar på øvste hylle. Terje Bjørklund har skrive musikk som står godt til innhaldet, og som er delvis kommenterande. Musikken blir framført av Trio Luna (Annika Nordström, Jan Petter Hilstad og Ruth Potter) der alle er røynde medlemmar av Trondheim Symfoniorkester. Mezzosopranen Anna Sundström Otervik spelar Elen med stor autoritet. I tillegg til songen får ho også godt fram dei ulike kjenslemessige sidene hennar. Barytonen Per Vollestad er like overtydande som den milde, men likevel myndige presten som gradvis får hol på Elen og som til slutt greier å få henne fri.

«Fra Kautokeino til Kalvskinnet» er eit relativt upretensiøst lite kammerspel som fortel ei viktig historie, på same tid lågmælt og særs gripande.

(Meldinga stod i Klassekampen tysdag den 7. februar 2017.)