Archive for august, 2020

Blot(t) til lyst

torsdag, august 6th, 2020

TEATER

SØPPEL: I ein scenografi av moderne slagghaugar får vi den korte og usminka versjonen av «Elden». FOTO: MARCO VILLABRILLE

«På Veg TeStiklestad»
Det Nye Teateret, Ladebekken
Konsept: Mads Bones, Olve Løseth og Kyrre Havdal
Manus: Mads Bones og Olve Løseth
Musikk: Kyrre Havdal
Songtekstar: Mads Bones
Regi: Mads Bones og Olve Løseth
Koreografi: Martha Standal
Bilderegi: Halvor Hoem
Musikalsk leiar: Kyrre Havdal
Scenografi: Gjermund Andresen
Kostyme: : Christina Lovery
Lysdesign: Ingrid Skanke Høsøien
Maskedesign: Maria Abelsen
Rekvisittdesign: Espen Høyem
Med: Emil Olafsson, Karl-Vidar Lende, Lisa Tønne, Silje Lundblad, Josefine Frida, Olve Løseth, Maria Omarsdottir Austgulen, Ida Göransson, Mads Bones, Daniel Maurizo, Sigrid Husjord, Martha Standal, Snorre Ryen Tøndel, Tor Ivar Hagen, Randin Kummeneje, m.fl.

Det blir vanskeleg å setje opp spel i kongeriket etter dette.

Trioen Kyrre Havdal, Olve Løseth og Mads Bones er på stutt tid blitt ein institusjon i norsk teater. Dei er produktive som få, og for eit par år sia oppheva dei nærast tyngdekrafta då dei laga ein song som både blei ein kjempehit og greidde det kunststykket å spreie entusiasme for ei fylkessamanslåing. På Trøndelag Teater har dei laga fleire musikalar, men det som verkeleg fekk dei til å skrive seg inn i hjartet til publikum i Trøndelag, var då dei for seks år sia sette opp «Slaget på Testiklestad», ein heilt ellevill parodi på spelfenomenet. Den blei så populær at dei skreiv ein ny versjon kvart år i fem år. I fjor var det slutt, eller pause er vel rettare å seie, for etter kvart fann dei ut at dei måtte lage ny spelparodi i år. Midt oppi det heile leigde dei også ein gamal lagerhall på Lade og skipa «Det Nye Teateret», men så kom koronaen og kasta om på alt. I staden for å slikke sår og vente på at alt skulle gå over, heiv dei seg rundt på rekordtid, skreiv ein ny musikal «Nede med flagget til topps», og streama han live 17. mai, og berre då. Rundt 20 000 menneske fekk med seg framsyninga, det er om lag like mange som publikumsrekorden til Rosenborg på Lerkendal. Kombinasjonen av utsøkt bilderegi og stuntet med å ha berre ei framsyning, gjorde at dei alt har skapt sin eigen sjanger, og på rekordtid synt at scenekunsten faktisk også kan leve digitalt.

Ettersom det ikkje kunne bli nokon sesong seks av «Slaget på Testiklestad», måtte dei nok ein gong finne på noko nytt. Og i tida etter 17. mai har dei tre skrive og komponert endå ein musikal, også den for live streaming-formatet, og som ein parafrase over sitt eige spel som det ikkje blei noko av. Denne gongen blir det spela tre kveldar på rad, og torsdag var det premiere.

Etter denne noko omstendeleg innleiinga skal eg omsider kome til saka, men som lesaren vil forstå, er eg imponert over kreativiteten og kapasiteten til desse tre, og ikkje minst med kva for dødsforakt dei går til oppgåvene. Medan «Slaget på Testiklestad» handlar om kong Sverre som er lyst i bann, og som difor vil avkristne landet og finn det rett å gjere det på Stiklestad, handlar årets framsyning, «På Veg TeStiklestad» om kva som var opptakta til det heile. Spelkongen (Emil Olafsson), saman med væpnaren Karl-Vidar (Karl-Vidar Lende), vil også avkristne landet, men har fått trua på nokre nye gudar, nemleg vêrgudane. Sjølv om vi er i «gamle dagar», er tida litt flytande, så når det gjeld vêr og klima er det ikkje unaturleg at Greta Thunberg (Josefine Frida) dukkar opp, og også profetane, eller vêrprofetane om du vil, Kristen frå Gislefoss og sonen hans Kristian (Mads Bones). For å få skikk på dette med vêret må spelkongen innom det viktigaste spelet i kongeriket og blote ein hovudperson. Og så er vi i gong. Og på det viset har dei ei orsaking for å kunne besøke og herje med eit utal av spel og høg- og lågkulturelle festivalfenomen i sommarnorge.

Det blir ei ellevill reise der alt ikkje er like artig, der humoren vekslar frå det heilt plumpe til det like elegante, og der opplevingane står i kø for både spelkonge og oss ved skjermane. På vegen blir vi servert ei rekkje nye og flotte songar med melodiar av Kyrre Havdal og tekstar av Mads Bones, spektakulære danseopptrinn godt koreografert av Martha Standal, og eit menasjeri som kan ta pusten frå ein. Alt blir spela live i lagerhallen, sceneskifta er mange og kjappe, videokulissane og synkroniseringa med dei verkelege kulissane er imponerande, og bilderegien til Halvor Hoem er det berre å ta av seg hatten for.

På vegen til ein slutt som er både overraskande og eigentleg symptomatisk for diksjonen til ein av vêrprofetane, er vi innom eit utal spel og events, der første rast er Bolleland på Lespa der vi møter tre heftige lesber og «Gutta frå Gayranger». Dei siste framfører ein forrykande song nærast som ein parafrase over Village Peoples YMCA, og etter dette skal ein følgje godt med for å få med seg alle dei populærkulturelle fenomena som blir herja med. Av dei viktigaste stoppa i denne spelturneen, er Gålå der Tor Ivar Hagen leverer ein fantastisk parodi på regissøren sjølv, den «autodidakte og sjølvsikre» Marit Moum Aune. Og denne hysteriske parodien greier dei å kople med musikk av Grieg og vakker dans i Snøhettas plaskedam. Frå Ibsen og høgkultur dreg dei vidare til lågkulturens mekka, Vømmølfestivalen, der Lisa Tønne leverer ei tolking av festivalkongen som åleine er verd billetten til framsyninga. Og så endar spelkongen og væpnaren til slutt på Røros der «Elden» blir spela i det som dagens slagghaugar, og der det er mogeleg å kjenne att både den eine og andre for den som har sett spelet. «Elden» er om lag like innhaldslaust som «Spelet om heilag Olav», og er på same vis pumpa opp med staffasje, song, spektakulære opptrinn og effektiv bruk av naturlege kulissar. Og så har dei også skrive inn ein kjærleikssoge, like ekte og truverdig som i eit kva for helst slags vekeblad. Det er såleis ei takknemleg oppgåve å harselere med og parodiere «Elden», og det var på høg tid. Det er ein intelligent, humoristisk og velregissert harselas som gjer at eg vil tru det er vanskeleg for Catrine Telle og andre framtidige regissørar å halde fram som før etter dette. Flotte songnummer, og fin bruk av scenografi var det også her.

Emil Olafsson kjem rett frå Teaterhøgskolen, men syner seg som ein trygg, myndig og røynd spelkonge der han rir sin fallos. Karl-Vidar Lende er den ubehjelpelege assistenten som ufriviljug stadig lagar stor humor. Saman med skalden, eller forteljaren (Olve Løseth) guidar desse tre oss trygt gjennom eit villniss av historier og opplevingar.

Eg har tidlegare skrive at historiene til Løseth og Bones ikkje alltid er like gode, stundom litt tunne, og at humoren kan bli vel plump. Trass i at dei denne gongen har hatt alt for stutt tid, er dei likevel på rett veg. Framleis er det ganske mykje bad taste i humoren, men noko skal vere slik, og samstundes blir det gjort så sjarmerande og sjølvironisk at eg godtek det. Og framleis hadde nok litt meir finsliping på tekst og handling vore greitt. Men denne gongen er det likevel så fullt av referansar, parallellar, godt metateater, parodiar og visittar både hit og dit at det er nesten uråd å få med seg alt. Det formeleg boblar over av påfunn og gags, og dei mange populærkulturelle referansane sit særs laust, og er både elegante og akkurat passe vondskapsfulle. Eller eigentleg kjærleiksfulle.

For det som først og fremst er særmerket ved trioen Kyrre Havdal, Olve Løseth og Mads Bones, er kjærleiken til det dei held på med. Så glad er dei i scenekunsten at dei kan tillate seg å herje ganske hemningslaust med han, for alt er gjort med smil, humor og ikkje minst masse sjølvironi. Uakta om vi som publikum sit i eit utandørs amfi, i ein teatersal eller åleine ved ein dataskjerm er det uråd å ikkje la seg rive med.

Vondskap varar ikkje evig

lørdag, august 1st, 2020

TEATER

SYNDEFALLET?: Som ein urgamal metafor er eplet framleis ei skummel frukt. Og Snøkvit let seg freiste. FOTO: AMUND GRIMSTAD

«Snøkvit»
Rabarbraparken, Bakklandet i Trondheim
Av Holmen Hjertaas Produksjoner
Manus: Kari Wist Holmen
Musikk: Gunhild Hjertaas
Regi: Kari Wist Holmen og Gunhild Hjertaas
Scenografi: Jenny Hilmo Teig
Kostyme: Berit Helen Haukaas
Med: Kari Wist Holmen, Gunhild Hjertaas, Sindre Karlsholm, Ingrid Øygaard Steinkopf og Sveinung Johan Ohrem

Ein ny og ganske oppfinnsam vri på den gamle historia om Snøkvit.

I samband med tiårsjubileet til Rabarbrateateret ønska dei også å få sett opp ei barneframsyning i Rabarbraparken på dagtid. Slik blei det eit samarbeid med Holmen Hjertaas Produksjoner, og etter å ha sett premieren på «Snøkvit» i ettermiddag er det openbert at det var eit vellukka val.

Det vesle produksjonsselskapet Holmen Hjertaas skreiv «Snøkvit» for seks år sia, og dei har både spela det sjølve, og det er blitt oppført av andre i løpet av åra som er gått. Til framsyninga i Rabarbraparken har dei skrive litt ny musikk, og så vidt eg forstår også gjort nokre endringar, så det framstår som ein nypremiere. Opphaveleg er historia skrive for 25 roller, så med berre fem aktørar der det meste blir spela av tre av dei, var det sjølvsagt mykje i regi, sceneskift og logistikk som skulle gå opp, men dei kom i hovudsak godt frå det, og ein hovudgrunn til det er den fine musikken til Gunhild Hjertaas som vi godt kan tole å høyre meir av under dei mange sceneskifta.

Historia om Snøkvit er kjend for dei fleste og finst i eit utal versjonar. Skjelettet har dei halde seg til, men her er mange nye, artige og fikse vriar, og også små svisker for dei vaksne om vi følgjer godt nok med. I Landet Her (i motsetnad til Landet Der, Bakklandet, Trønderlandet og Utlandet) regjerer ein snill konge og ei vakker dronning. Den store kjærleiken deira resulterer i dottera Snøkvit (Gunhild Hjertaas), men lukka er ikkje evig, og mora hennar døyr etter kort tid. Den snille kongen giftar seg att etter seks år med det som blir Snøkvits vonde stemor (Kari Wist Holmen). Ho har ein tilsynelatande minst like vond hjelpar (Sindre Karlsholm), og dei gjer livet surt for Snøkvit. Så går det ikkje betre enn at hennar einaste trøyst i verda, den snille kongen, også døyr, og så er vi i gong.

I ein situasjon der ein stor del av ungane opplever å ha ei stemor eller ein stefar, er det kanskje ikkje heilt politisk korrekt å halde fram med mytane om den vonde stemora, men framstillinga her er så outrert og sjarmerande overspela at eg vil tru det er få som kjenner seg att. Eit fiffig lite grep (blant mange andre) er at spegelen som stemora nyttar for å få stadfesta at ho er den vakraste i landet, er ein kombinert spegel, musikar og skodespelar. Ingrid Øygaard Steinkopf sit stort sett bak eit forheng og spelar fløyte og tangentar, men er også ei blanding av spegel og orakel, som mellom anna kan fortelje oss at det er lågt blodsukker og andre heilt handgripelege årsaker til at stemora er som ho er.

Snøkvit flyktar ut i skogen der ho møter ein bakarson som gir seg ut for å vere prins utan å vere det. Det skapar sjølvsagt forviklingar, så sjølv om det openbert oppstår søt musikk, er ikkje kjærleiken så grei å handtere. I skogen treffer Snøkvit også ei rekkje andre prinsar og prinsesser som har rømt frå vonde stemødrer og eit overvakingssamfunn som går Google og Facebook ein høg gong. Og så møter ho dei sju små dvergar som ikkje alle er like små, men som forbarmar seg over henne og gir henne huslyd.

Eg skal ikkje gå i detalj om handlinga og øydeleggje opplevinga, men som alle gode eventyr går det godt til slutt jamvel om ikkje alt går slik vi trur. For her er lagt inn mange små gags og avstikkarar både hit og dit for den som greier å få med seg alt. Og om det er nokon moral, så må det vere at også vondskap kan vendast.

Som sagt er det i hovudsak berre tre aktørar for den fjerde er for det meste musikar og spegel, og den femte, Sveinung Johan Ohrem, har berre ei rolle, men til gjengjeld er den både omfangsrik og spektakulær. Å spele over tjue roller for berre tre aktørar krev sitt, og i lånt scenografi frå kveldsframsyninga «En Medtsåmmårnattsdrøm» er det ikkje alle sceneskifta som er like enkle å få til, men det går overraskande bra. Og det er openbert eit teikn på det same, og ikkje minst på spelet hans, at det tok meg minst halve framsyninga før eg fatta at Sindre Karlsholm hadde så mange roller. Eg trudde faktisk lenge at det var ein mannleg aktør til der.

Dramaturgisk haltar historia litt, og kompaniet kunne nok hatt fordel av å ha fått litt ekstern regihjelp, men det skjer så mykje, og det er alt så sjarmerande, at det går heilt greitt. Og målgruppa, alle ungane i amfiet, kosa seg, lo, kommenterte og hyla, så då er den verkelege lakmustesten bestått.

Men utan det musikalske tonefølgjet til Gunhild Hjertaas kunne dette likevel ha blitt atskilleg meir langhalm. Musikken batt alle dei ulike tablåa saman, og den baud på fine og melodiøse songnummer. Dette er den tredje produksjonen eg har sett på like mange år der Hjertaas har skrive musikken. Det er på høg tid at musikalprodusentar eller teatersjefar får auga opp for kva for musikalsk talent ho er.

«Snøkvit» blir spela som føremiddagsframsyning i Rabarbraparken fram til 7. august, og i motsetnad til «En Medtsåmmårnattsdrøm» er det framleis ledige billettar.

Folkekomedie på sitt beste

lørdag, august 1st, 2020

TEATER

AMATØRAR: Ei teatergruppe av handverkarar leia av ein strålande Gunnar Eiriksson gir oss eit særs profesjonelt framført døme på sjølvhøgtideleg og pompøs amatørisme. FOTO: MARIA CORDELIA SKAGEN

«En Medtsåmmårnattsdrøm»
Rabarbrateateret, Rabarbraparken, Trondheim
Av William Shakespeare
Omsett og gjendikta av Hans-Magnus Ystgaard
Regi: Øyvind Brandtzæg
Komponist: Erlend Jentoft/Øyvind Jo Heimdal Eik
Musikalsk leiar: Øyvind Jo Heimdal Eik
Scenografi: Marie Steen Löwendahl
Koreografi: Kine Kvarme Tørring
Kostyme: Jenny Hilmo Teig
Maskedesign: Leo Thörn
Med: Madeleine B. Nilsen, Katja Lindeberg, Kristoffer Hjulstad, Jon Vegard Hovdal, Gunnar Eiriksson, Hans Petter Nilsen, Ståle Kvarme Tørring, Stian Hovland Pedersen, Kathrine Strugstad m. fl.

Rabarbrateateret syner nok ein gong korleis ein kan spele Shakespeares komediar slik at dei blir både forståelege og underhaldande, også for eit urøynd publikum.

I ti år har Rabarbrateateret spela bakgardsteater på Bakklandet i Trondheim. Rundt halvparten av produksjonane har dei fått skrive sjølve, og ein del av desse har nok vore meir sjarmerande enn kunstnarleg vellukka. Men som tolkar av William Shakespeares komediar har Rabarbrateateret sett ein standard som få andre kan måle seg med. I 2002 sette Trøndelag Teater opp ei gjendikting av Shakespeares «En midtsommernattsdrøm» som Hans-Magnus Ystgaard opphaveleg hadde skrive for Sparbu Teaterlag, – på Sparbudialekt, og med tittelen «En Medtsåmmårnattsdrøm». (Sparbu er ei bygd rett sør for Steinkjer). Framsyninga på Trøndelag Teaters hovudscene var rett nok både frodig og velspela, men bar likevel noko preg av dei rammene som naturleg følgjer ei hovudsceneoppsetjing på eit institusjonsteater. Øyvind Brandtzæg, som sjølv er tilsett på Trøndelag Teater, men som i alle år har vore ein primus motor for Rabarbrateateret, tok framsyninga ut i naturen der ho høyrer heime, og sette ho opp i Rabarbraparken på Bakklandet i 2012. Inneklemt mellom gamle trehus i noko som er meir ein ustelt bakgard enn ein park, er det bygd eit amfi, og med ei herleg blanding av respekt og respektløyse blei framsyninga ein formidabel suksess. Folk gjekk mann av huse, og Shakespeare blei folkeeige. Blandinga av den leikne og munnlege omsetjinga og den ganske lausslopne og sjølvironiske spelestilen gjorde oppsetjinga både særs forståeleg og til stor underhaldning.

I åra etter har Rabarbrateateret sett opp to til av Ystgaards gjendiktingar, «Som di synes» i 2015 og «Trettendagskvelden eller Ka di vil» i fjor. Og båe produksjonane var like vellukka. I samband med at det nå er 10-årsjubileum for teaterkompaniet, har dei tatt fram att «En Medtsåmmårnattsdrøm» i ein ny og langt meir profesjonell versjon, og torsdag var det premiere der det diverre ikkje var høve til å ha meir enn ein tredels fullt amfi. Det er sjølvsagt tyngre å spele for glissen sal, men lattersalvene og applausen sat likevel laust og høyrdest godt.

«En Medtsåmmårnattsdrøm» er av Shakespeares tidlegaste komediar. Den er i hovudsak rein underhaldning utan spesiell moral eller nokon djupare meining sjølv om ein kan lese inn både kor tilfeldig kjærleiken kan vere, litt menneskeleg dårskap og endåtil dyresex. Det er innfløkte intrigar og i alle fall tre parallelle historier der bakgrunnen er eit fyrstebryllaup i Aten. To unge elskande, Hermia (Madeleine B. Nilsen) og Lysander (Kristoffer Hjulstad) får ikkje kvarandre for Hermia er lova bort til Demetrius (Jon Vegard Hovdal) som på si side er Helenas (Katja Lindeberg) ulukkelege kjærleik. Hermia og Lysander rømmer til skogs der alvekongen Oberon (Stian H. Pedersen) og hans intrigant og hoffnarr Pukk (Ståle Kvarme Tørring) held til. Med trolldomsdråper vil dei løyse kjærleiksflokane, men Pukk rotar det til. Oppe i det heile kjem ei amatørteatergruppe av handverkarar som bur seg på å spele ein komisk tragedie for fyrstebryllaupet. Det er ei gruppe som tek omgrepet amatørisme til heilt nye høgder.

Hans-Magnus Ystgaard har i gjendiktinga leika seg med ord og vendingar, gjort teksten levande, forståeleg og nær, og fått fram ei mengd med humoristisk undertekst. I denne produksjonen er det sjølvsagt også lagt inn mykje koronahumor og mange andre metalag. Øyvind Brandtzæg har ei imponerande hand om regien der den naturlege, men ikkje heilt enkle scenografien i parken likevel har saumlause sceneskift, og der den tre timar lange framsyninga byr på god dramaturgisk stigning. Ein del fine songopptrinn og musikk med tema frå alle prestegjeld, saman med overraskande koreografiske brot, bidreg også til at dette blir stor underhaldning. Og spelet til dei i alt sytten på scena er langt meir profesjonelt enn i tidlegare produksjonar. Gunnar Eiriksson gir oss ein skikkeleg konfekt i formidlinga av amatørskodespelaren og handverkaren Rennbom, ei lita framsyning i framsyninga. Og Katja Lindeberg fekk fram nye dimensjonar ved Helena i ei forrykande, inderleg og fandenivaldsk tolking der ho også greidde å få fram kjønnsperspektivet.

«En Medtsåmmårnattsdrøm» blir spela fram til 9. august, men i desse koronatider er det diverre alt for få plassar, for dette hadde fortent eit langt større publikum. Det er folkekomedie på sitt aller beste.

(Meldinga stod i Klassekampen laurdag den 1. august 2020 i ein forkorta og litt amputert versjon. Etter at meldinga stod på trykk er eg gjort merksam på at Hans-Magnus Ystgaard opphaveleg skreiv gjendiktinga for Sparbu Teaterlag på midten av 90-talet, og ikkje for Trøndelag Teater i 2002. Den korrigeringa er tatt med i bloggteksten over.)